De favoriete mop van Draghi

Of hij erbij was, schrijft Joachim Fels, hoofdeconoom van Morgan Stanley, niet. Maar in zijn wekelijkse nieuwsbrief weet hij wel te melden wat Mario Draghi’s favoriete mop is. Tijdens een recent diner in het Senckenberg Museum in Frankfurt vertelde de president van de Europese Centrale Bank de mop aan zijn tafelgenoten:

Foto: ANP

Foto: ANP

A man needs a heart transplant. Says the doctor:
– “I can give you the heart of a five-year old boy”
– “Too young.”
– “How about that of a forty-year old investment banker?”
 “They don’t have a heart.”
– “A seventy-five year old central banker?”
– “I’ll take it.”
– “But why?”
– “It’s never been used!”

Fels vindt de mop erg geestig:

‘…and not only because I consider myself an economist working for an investment bank rather than an investment banker. Mario Draghi’s joke conveys a simple but important message: central banking is about making rational, cool-headed and unemotional decisions in often difficult circumstances.’

Donderdag komen de Europese monetaire beleidsmakers weer in vergadering bijeen. Ik ben benieuwd.

 

 

“Het wordt weer zoals het was”

Een man naar mijn hart, die Léon Cornelissen. De hoofdeconoom van Robeco kwam gisteren met een drie pagina’s lange geloofsbelijdenis naar buiten:

‘Na jaren van financiële en economische malaise heeft de terugkeer naar een normale situatie tijd nodig. Maar uiteindelijk wordt alles – groei, rente en inflatie – weer zoals het was.’

Cornelissen heeft niets met de ‘new normal’ van Pimco’s Bill Gross, de ‘secular stagnation’ van Larry Summers, of met de wereldwijde variant van het verloren decennium van Japan.

‘Volgens sommige analisten zijn we een nieuw tijdperk ingegaan van een structureel lage groei en zullen we niet meer terugkeren naar de normale situatie – dit is de ‘nieuwe normale situatie’. Maar ik zie deze somberheid als een overblijfsel van de financiële crisis en niet als een realistische beoordeling.’

‘Pieken en dalen zijn veel normaler dan een consistente groei op de lange termijn. We hebben te maken gehad met de ernstigste vertraging sinds de jaren 30 en we zijn hier nog niet van hersteld. Het is een lang proces, daarom is het ook niet echt verrassend dat sommigen een ‘langdurige stagnatie’ voorspellen. Het duurt nu eenmaal langer om te herstellen van een ernstige financiële crisis als deze wordt vergezeld van een ernstige economische crisis.’

Alle nasleep zal uiteindelijk verdwijnen en dan keren we terug naar de normale situatie, denkt Cornelissen, ofwel 2,75% groei in de VS, 1,75% groei in de EU, een rente van circa 5% en een inflatie van 3%. Al kan het wel tien jaar duren voordat we daar weer zijn.

Het doet me sterk denken aan een grafiek waar ik al eerder een blogje aan heb gewijd:

Image

Wat je ziet is dat de groei voortdurend terugkeert naar de onderliggende trend. Die trend weerspiegelt ons basisvermogen om te produceren en wordt voortgestuwd door kennis en nieuwe ideeën. Er is een relatief constante reeks grote en kleinere innovaties die de groei op peil houden. Zo nu en dan zitten we er onder (soms zelfs ruim en lang zoals tijdens de Grote Depressie), maar er zijn ook perioden waarin we de basistrend ontstijgen, zoals tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Die trend bestaat al zo lang. Waarom zou die nu ineens niet meer bestaan?

‘Er zit veel in het vat’

Ook Cornelissen vindt het moeilijk om toe te geven aan pessimisme. Daarbij wijst hij erop dat we volop aan het innoveren zijn: we doen aan fracking, 3D-printen, er is een digitale revolutie gaande en we bevinden ons waarschijnlijk aan de vooravond van DNA-technologie. ‘Er zit veel in het vat.’

Je kunt aannemen dat de productiviteitsgroei door demografische veranderingen en groeiende bevolkingen niet hetzelfde zal zijn als vroeger. ‘Maar ik zou niet te snel zulke voorspellingen maken’, schrijft Cornelissen. Zo is Japan zwaar getroffen door de vergrijzende bevolking, maar de langetermijnvoorspellingen voor het land liggen nog altijd op het historische gemiddelde van circa 2%.

Rusland is geen rechtsstaat; dat is precies het probleem

Vanwege het zwakke rechtssysteem heeft zich in Rusland nooit een financieel centrum kunnen ontwikkelen. Dat zorgt ervoor dat het Westen het land bij de strot kan grijpen.

Komende zaterdag is het precies tweehonderd jaar geleden dat de Nederlandse grondwet het licht zag. Hoewel ik persoonlijk nog veel warmer wordt van onze allereerste grondwet, namelijk de Bataafse van 1798, is het wel degelijk belangrijk dat we de constitutie van 1814 herdenken. Misschien is het daarbij goed om daarbij die grondwet en hoe die met de Nederlanders is meegegroeid, af te zetten tegen de ervaringen in Rusland.

Wat onze grondwet zo mooi maakt is dat er al sinds 1814 in staat dat Nederland een rechtsstaat is. Dat betekent dat alle overheidsorganen gebonden zijn aan het recht, dat alle minderheden rechten hebben die gerespecteerd moeten worden en ook dat er à la Montesquieu sprake is van een scheiding der machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk). De democratisering die er later in is gegroeid – denk aan het algemeen kiesrecht van 1917 – maakt het vervolgens af.

Vanzelfsprekend

De gemiddelde Amerikaan gaat ogenblikkelijk met vlaggen zwaaien als hij aan zijn Constitution denkt. Wij zijn nuchterder en denken er niet zo over na. Maar juist als je een beetje nadenkt over het conflict dat we nu met de Russen hebben, is het volgens mij zinvol om dat wel te doen. Want juist dat hele concept van een zo vanzelfsprekende rechtsstaat is wat de Russen missen.

‘Vergeet niet waar wij vandaan komen’, zei premier Dmitri Medvedev vorig jaar tijdens een diner met enkele Europese journalisten bij hem thuis in Gorki, even buiten Moskou. ‘Na de tsaren hebben we zeventig jaar een communistisch bewind gehad en dat is pas twee decennia geleden een einde aan gemaakt. Ik vraag u een beetje geduld te hebben.’

Lees verder

Globalisering levert Nederlander jaarlijks €890 op

Zeker sinds de Britse onderzoeksbureaus Lombard Street en Capital Economics voor de PVV van Geert Wilders hebben becijferd wat het Nederland kost om de gulden te herintroduceren en wat als Nederland uit de Europese Unie stapt, ben ik wat huiverig voor rapporten over de kosten en baten van drieste stappen en grote trends. Maar de jongste studie van Bertelsmann wil ik toch even onder de aandacht brengen.

De denktank heeft laten uitrekenen wat de globalisering heeft opgeleverd voor 42 geselecteerde landen, waaronder Nederland, en wel in de periode 1990 – 2011. In ons geval is het niet minder dan €890 per Nederlander per jaar. Cumulatief leverde dat sinds 1990 €18.700 op. Daarmee staat Nederland overigens op een weinig indrukwekkende twaalfde plaats. Finland, de nummer 1, komt per capita op respectievelijk €1500 en €31.400.

Ontwikkelde en opkomende landen

De interessantste conclusie is evenwel dat twee decennia globalisering, de trend van steeds grotere politieke, economische en sociale interdependentie tussen de landen in de wereld, vooral gunstig is geweest voor de ontwikkelde landen. Terwijl de twintig top geïndustrialiseerde landen gemiddeld zo’n €1000 per jaar hebben bijgeschreven aan bbp per hoofd, komen landen als Mexico, China en India niet eens op €100.

Aart-Jan de Geus, bestuursvoorzitter van Bertelsmann Stiftung:

‘This makes clear that globalization tends to widen the gap between rich and poor. Only over the long term will it help reduce the difference in prosperity between the world’s advanced economies, on the one hand, and developing countries and NICs, on the other.’

Tegelijkertijd benadrukt hij dat een nieuwe protectionistische ronde de verkeerde respons zou zijn op deze ontwikkeling. Economisch isolationisme drukt namelijk wel degelijk de groeikansen van landen.

‘First-world countries are the ones who benefit from globalization in particular, which means more proactive development cooperation is needed.’

Nou vooruit: lezen:

Poetin geeft Europese integratie onbedoeld een geweldige impuls

Zwak, verdeeld, decadent en in zichzelf gekeerd. Ongetwijfeld heeft de Russische president Vladimir Poetin zoiets over Europa gedacht toen hij besloot om de Krim in te lijven. ‘Geen strobreed zullen ze me in de weg leggen.’

Inderdaad heeft hij militair niets te duchten van de Europeanen en ook als die samen optrekken met de Amerikanen kan Poetin op de Krim en vermoedelijk ook in de oostelijke Oekraïne zijn gang gaan. Maar hij zal spoedig merken dat hij economisch zijn doodvonnis heeft getekend door zich tegen Europa (en de VS) te keren. Nu al stagneert de Russische economie en als de sancties worden opgevoerd en de kapitaalvlucht groter en groter wordt, zakt ze spoedig door haar hoeven.

Afhankelijk

Poetin zal inzien dat hij volkomen afhankelijk is van het buitenland, van de westerse afzetmarkten en zeker ook van westers geld en know-how voor de modernisering van zijn totaal verouderde industrieën. Omgekeerd kunnen de Europese landen en zeker de VS het best zonder Rusland stellen.

europa_eu_vlag_ts

Foto: Thinkstock

Uiteraard is dat laatste niet vanzelfsprekend. Tenslotte levert het land een derde van het gas dat Europa jaarlijks verbruikt. Maar hier komt de ironie om de hoek kijken. Europa zal door de Russische agressie weer enkele forse stappen zetten op het pad van de integratie.

 

Energiebeleid

Allereerst moet er een plan van aanpak klaar liggen voor het geval het inderdaad zo ver komt dat de gaskraan dicht gaat. Volgens denktank Bruegel kan het, maar het vergt een gezamenlijke aanpak. Zo zou bijvoorbeeld Nederland meer gas moeten oppompen dan hier is afgesproken om ervoor te zorgen dat tekorten in andere landen worden opgevuld.

En raad eens waar Brussel nu plots druk mee bezig is? Met stevig nadenken over een pan-Europees energiebeleid, liet eurocommissaris Connie Hedegaard afgelopen weekend weten. Zo wordt er dus onder druk van Poetin eindelijk iets gedaan aan die totaal inefficiënte energiemarkt. De Bankenunie is opgetuigd, we kunnen in een moeite door met het volgende project, zullen de Europese beleidsmakers denken. Misschien kan er zelfs een begin gemaakt worden met de gezamenlijke ontwikkeling van schaliegas en –olie (in streken waar weinig mensen wonen: Noord-Frankrijk, Polen, Oekraïne).

Lees verder

Was het nou een “slip of the tongue” van Yellen?

Vergelijk het met de Kremlin-watchers uit de Koude Oorlog. Net als zij moeten journalisten en analisten die de centrale banken volgen, voortdurend opletten wie wat zegt en vooral hoe die dat zegt. Even een ander woordje in een zinnetje dat nogal eens herhaald wordt, een terloopse euh, of een schijnbaar willekeurige handbeweging kan een signaal zijn dat er wat staat te veranderen in het gevoerde beleid.

Afbeelding

Janet Yellen, Foto: Reuters

In Europa zijn we met Mario Draghi en Mark Carney, respectievelijk president en gouverneur van de ECB en de BoE, al enige tijd vertrouwd. Alle volgers weten onderhand wel waar ze op moeten letten. Maar afgelopen woensdag was het voor het eerste dat Fed-voorzitter Janet Yellen een persconferentie deed. Niemand kent haar maniertjes nog. Niemand weet ook of ze in staat is terloops hele belangrijke dingen kan zeggen.

Lees verder

Betrekkingen tussen EU en Rusland in kaart

Afbeelding

Bruegel - The cost of escalating sanctionsm

Bruegel heeft de economische relaties tussen Rusland en de verschillende landen van de Europese Unie schitterend in kaart gebracht. Klik even door naar de interactieve map van deze Brusselse denktank.

Voor wie vervolgens wil begrijpen waarom Washington veel doortastender is met het opleggen van sancties dan Brussel, verwijs ik graag naar een ander stuk van Bruegel, namelijk Russian Roulette, waarin de Russische claims van Amerikaanse en Europese banken op een rij zijn gezet op basis van BIS-cijfers. De blootstelling van Europese instellingen is ongeveer vier keer zo groot.

Bruegel - Russian roulette

 

Tenslotte is ook deze van CNN zeker niet onaardig:

BIS - Rus