Deflatiegevaar vereist respons politiek, niet van ECB

Het wordt waanzinnig spannend donderdag. Gaat de ECB dan eindelijk ‘nucleair’?  Zal Frankfurt de geldpers aanzetten en à la de Fed een opkoopprogramma van staatsleningen (QE) aankondigen?

ECB_frankfurt_RTSSteeds meer analisten zien het donderdag, als de Europese centrale bankiers in Frankfurt in vergadering bijeenkomen, gebeuren. Nu de inflatie in de eurozone is ingezakt tot 0,3% (nog maar een zevende van de doelstelling van de ECB) en zelfs president Mario Draghi zich zorgen begint te maken over de ontwikkeling van het prijspeil, moet de monetaire autoriteiten wel leveren. Als ze dat niet doen, verliest de instelling haar geloofwaardigheid, klinkt het in de markt.

Geen ‘Lehman’

Ik zie het niet gebeuren. QE in de muntunie gebeurt slechts als de economie weer op het punt staat in de afgrond te storten, klonk het nog niet zo lang geleden in de hoogste ECB-kringen. Dus ik denk nog steeds dat ze pas bij een nieuw ‘Lehman-moment’ die laatste troefkaart trekken. Volgens mij verlangt de situatie ook geen monetaire maar veeleer een politieke respons.

Lees verder

Hoog tijd om de schaduweconomie te belasten

Ik ben altijd een groot voorstander geweest van legalisering van drugs. Niet dat ik nu zo graag een shotje wil zetten zonder het risico te lopen last te krijgen met de politie, maar omdat je er dan belasting over kunt heffen. Legalisering is goed voor de minister van financiën (én natuurlijk voor die van veiligheid omdat het een hele hoop criminaliteit zou opruimen).

Commerzbank TowerAnalist Peter Dixon van Commerzbank presenteerde deze week een boeiend rapportje over de schaduweconomie. Hij maakt duidelijk dat die schaduw vooral in Europa veel groter is dan veelal wordt aangenomen, maar  dat ze in de afgelopen jaren gelukkig wel duidelijk op de weg terug is. Vervolgens verzucht hij dat het werkelijk fantastisch zou zijn als de activiteiten belast konden worden:

“… if the academic evidence is to be believed, the extent of non-measured activity is far greater than often assumed. If such activity could be taxed, it would have a dramatic effect on improving the European fiscal situation.”

Lees verder

‘De Russische crisis gaat ons misschien wel veel meer pijn doen dan we denken’

Ik heb het filmpje hier al eens eerder aanbevolen. En nu iedereen in economenland weer druk in de weer is met secular stagnation is het misschien helemaal geen gek idee om er nog eens naar te kijken: de toespraak die Larry Summers vorig jaar hield op het economisch forum van het IMF, de rede waarin hij de ‘langdurige stagnatie’-these uiteenzette. Maar er blijkt nog meer in te zitten.

Zo wijst hoofdeconoom Erik Nielsen van Unicredit in zijn laatste nieuwsbrief op een fragment uit Summer’s betoog dat prachtig verwijst naar de manier waarop economen naar crises kijken, zo ook de huidige confrontatie van het Westen met Rusland. De Russische economie is maar klein ten opzichte van de Europese en Amerikaanse, heet het. Dus het effect van de sancties zal niet al te groot zijn.

Dit is echter ‘ivoren toren’-denken, stelt Nielsen en dan haalt hij Summers aan:

“I always like to think of these crises as analogous to a power failure, or analogous to what would happen if all the telephones were shut off for a time. The network would collapse. The connections would go away. Output would of course drop very rapidly. There’d be a set of economists who would sit around explaining that electricity was only four percent of the economy, and so if you lost eighty percent of electricity you could not possibly have lost more than three percent of the economy. There would be people in Minnesota and Chicago and stuff who’d be writing that paper. But it would be stupid. It would be stupid…”

Het is het fragment tussen 8:40 en 9:25.

Nielsen maakt zich in ieder geval grote zorgen over de Europese export. Zonder die steun zakt de economie onherroepelijk in. Aangezien de Deen bekendstaat als een van de grootste positievelingen in het economengilde is enige somberte wellicht gepast.

Kennelijk hebben we een dictator nodig om de crisis te overwinnen

Richard KooTelkens weet hij je toch weer te verrassen: Richard Koo. Net als je denkt dat je alles wel gelezen hebt over zijn beroemde balansrecessie slaat hij er toch weer in om een aspect te belichten waar je nog niet bij stilgestaan hebt. We hebben een dictator nodig om uit de problemen te komen.

Met zijn bijdrage aan het bijzonder lezenswaardige ebook ‘Secular Stagnation: Facts, Causes and Cures’, dat vorig weekend onder redactie van Coen Teulings en Richard Baldwin werd gepubliceerd, weer een heerlijke draai aan zijn theorie, namelijk dat democratieën ongeschikt zijn om een balansrecessie succesvol aan te pakken. Als gevolg daarvan komen de burgers nodeloos in die ‘langdurige stagnatie’ van Summers en Krugman terecht.

Koo doet niet aan ingewikkelde theoretische concepten als de ‘natuurlijke reële rente’ en het probleem van de ‘zero lower bound’. Hij herhaalt in zijn hoofdstuk in het boek gewoon onvermoeibaar zijn verhaal: Lees verder

De Russen pakken McDonald’s aan – hoe symbolisch

Vier restaurants McDonald’s gesloten in Moskou, meldt Reuters

Eerder had ik het op dit blog al even kort over McPeace, het idee dat de verspreiding van McDonald’s over de hele wereld het einde van oorlog betekent. Landen met vestigingen van de hamburgerketen trekken nu eenmaal niet ten strijde tegen andere landen met McDonald’s vestigingen binnen hun grenzen.

mcdonalds-2-flickrCommentator Thomas Friedman van de New York Times noemde het in 1996 in een artikel de “Golden Arches Theory of Conflict Prevention”:

which stipulates that when a country reaches a certain level of economic development, when it has a middle class big enough to support a McDonald’s, it becomes a McDonald’s country, and people in McDonald’s countries don’t like to fight wars; they like to wait in line for burgers.

De achterliggende gedachte was natuurlijk dat de hamburgerketen pas een vestiging in een land opende als het voldoende geïntegreerd was in de mondiale economische systeem, als het handelde met de rest van de wereld, buitenlandse investeringen wist aan te trekken en als er een rechtssysteem was dat contractuele verplichtingen kan afdwingen.

Lees verder

Dalí en zijn vrienden konden gratis tafelen

Wellicht kent u het verhaal al lang, maar voor mij was het nieuw: het verhaal van het magische chequeboek van Salvador Dalí. Toevallig liep ik er vandaag tegenaan op een blog van een Britse Keynesiaan waar ik nog nooit had gehoord, een zeker Reynold – maar dat doet er verder niet toe, het gaat hier om de Spaanse surrealistische schilder en het is een verhaal dat ik graag even wil delen.

DaliIn de laatste jaren van zijn leven had Dalí ontdekt hoe hij de meest genereuze gastheer van heel Spanje kon zijn. Met zijn vrienden ging hij naar de meest luxueuze restaurants en vroeg ze toch vooral de duurste gerechten en dranken die op de kaart stonden te bestellen. ‘Ik betaal.’

Doodle

Na een uitbundige avond bedankte Dalí dan de chef en vroeg de maître van het huis om de rekening. Hij pakte zijn chequeboek, vulde het bedrag in inclusief een royale fooi en zette er vervolgens zijn handtekening onder. Maar voor hij de cheque overhandigde draaide hij het papier om er met pen en inkt even snel een tekeningetje op te zetten.

Lees verder

Een voetnoot bij ‘het einde van de globalisering’

In de televisieserie ‘Van de schoonheid en de troost’ van Wim Kayser uit 2000 laat cultuurpessimist George Steiner zien hoe erg het is als mensen verwijzingen naar andere teksten niet langer herkennen bij het lezen van een verhaal. Het wordt dan noodzakelijk om voetnoten op te nemen, maar die zijn natuurlijk schadelijk voor het genot van het lezen en veelal een belediging voor de ontwikkelde mens die onmiddellijk de juiste associaties heeft.

Ik moest aan Steiner denken toen ik me realiseerde dat ik een voetnoot moest schrijven bij mijn verhaal in het FD van zaterdag: MH17 bezegelt lot globalisering. Niet dat ik denk dat de lezer te dom is mijn verwijzingen te herkennen, maar omdat ik nu eenmaal nogal eens terugdenk aan tv-programma’s, boeken of optredens waar ik onder de indruk van was.

Ik stel dan ook voor dat u na het lezen van deze blogpost onmiddellijk  de aflevering met Steiner gaat bekijken, of – als u dat te lang is – het fragment waar het me om te doen is, namelijk tussen 6:50 en 14:07. Ook kunt u de uitstekende bespreking van blogger Leo van der Sterren even lezen.

Het einde van de globalisering

Schermafdruk 2014-08-18 00.20.59Welnu, het einde van de globalisering. Een boude uitspraak en misschien wat lastig waar te maken in een stuk van 600 woorden op de voorpagina. Lees verder

De Sovjetunie implodeerde toen de consumptie ineenzakte

Zelf heb ik in de krant en op dit blog al allerlei redenen genoemd waarom de confrontatie met het Westen de Russen echt pijn gaat doen. Maar zo helder en uitputtend als Sergej Goerijev dat op Project Syndicate heeft gedaan, ben ik het nog niet eerder tegengekomen.

Sergej Goerijev - Foto: Sciences Po

Sergej Goerijev – Foto: Sciences Po

De voor Poetin gevluchte econoom die tegenwoordig doceert aan Sciences Po in Parijs schetst een inktzwart beeld voor zijn landgenoten. Bovendien verbindt hij er een omineuze conclusie aan.

Geld wordt schaars nu de westerse kapitaalmarkt op slot is gegaan. De Russische valutareserves smelten snel weg als de banken en bedrijven hun buitenlandse schuld niet kunnen herfinancieren.

De winkels raken leger, de (voedsel)prijzen gaan omhoog. Lees verder

ECB moet toch maar geen Amerikaans papier opkopen

Ik vond het een prachtig plan: een omvangrijk opkoopprogramma van Amerikaanse staatsleningen door de ECB. Op 16 maart schrijf ik er een blogpost over naar aanleiding van een artikel van Harvard-hoogleraar Jeffrey Frankel.

Foto: ANP

Foto: ANP

Als Frankfurt massaal Amerikaans papier inslaat daalt de euro, neemt de deflatoire druk af en wordt de concurrentiepositie versterkt wat goed is voor de groei van de eurozone-economie. Het mooie aan het plan is dat niemand de ECB kan verwijten dat ze aan monetaire financiering doet. Bovendien hoeft er ook niet nagedacht worden over de vraag – als toch besloten wordt om tot QE over te gaan – welke leningen er precies opgekocht moeten worden. Eurobonds bestaan immers niet, dus in welke verhouding moet je dan Duitse, Franse of perifere staatsleningen kopen? Dat kan nooit op een neutrale wijze.

Kortom, jongens en meisjes van de ECB, schiet op. Er is geen enkele bepaling in het Verdrag die jullie verbiedt deze stap te zetten, dacht ik.

Vorige week publiceerden de Rabo-economen Elwin de Groot en Bas van Geffen een rapportje waarin ze het idee van Frankel wat verder hebben uitgedacht. Hun conclusie luidt echter: nooit aan beginnen. Het is een recept voor narigheid. Lees verder

“Poetin denkt paar stappen vooruit”

Je kon er natuurlijk op wachten, een respons van Poetin op de westerse sancties tegen Rusland. Alleen Nederlandse bedrijven vrezen al voor tenminste enkele honderden miljoenen euro’s schade te zullen lijden door de Russische ban op voedselproducten. Toch staat het voor mij vast dat de ‘tit-for-tat’ de gewone Rus oneindig veel harder raakt dan ons westerlingen.

Gaskraan - Foto: Reuters

Gaskraan – Foto: Reuters

De Russen leven in een derde wereld-economie die volledig op de uitvoer van grondstoffen drijft. En dat betekent dat het land chronisch last heeft van Hollandse Ziekte. De uitvoer van vooral olie en gas houdt de koers van de roebel hoog en dat zorgt ervoor dat de sectoren buiten de delfstofwinning moeilijker kunnen concurreren op de wereldmarkt. Voor de Russen is het meestal veel voordeliger om producten te importeren dan een eigen industrie op te bouwen en de producten efficiënt zelf te vervaardigen. Sterke bedrijfstakken buiten de olie- en gasindustrie zijn er dan ook niet. Geen wonder dat het land jaarlijks voor maar liefst $43 mrd aan voedsel en voedselproducten (dat is nog exclusief alcohol en tabak) invoert.

Premier Dmitri Medvedev ziet de ingestelde ban als een kans voor de Russische agrarische sector. Die zou in het gat kunnen springen. Maar dat is natuurlijk wensdenken. Als de Russische boer al producten kan voortbrengen, ontbeert hij de organisatie of simpelweg de infrastructuur om de (bederfelijke) waren bij de klant te krijgen. De schaarste die onvermijdelijk ontstaat, zal de prijzen enorm opstuwen. Uitwijken naar andere leveranciers – Italiaanse mozarella kan vervangen worden door Argentijnse kaas – kan natuurlijk, maar dat dat is wel een stuk duurder.

Duurder en kariger

Voor de gewone Rus wordt het leven echt een flink stuk duurder en vooral kariger.

Lees verder