Een voetnoot bij ‘het einde van de globalisering’

In de televisieserie ‘Van de schoonheid en de troost’ van Wim Kayser uit 2000 laat cultuurpessimist George Steiner zien hoe erg het is als mensen verwijzingen naar andere teksten niet langer herkennen bij het lezen van een verhaal. Het wordt dan noodzakelijk om voetnoten op te nemen, maar die zijn natuurlijk schadelijk voor het genot van het lezen en veelal een belediging voor de ontwikkelde mens die onmiddellijk de juiste associaties heeft.

Ik moest aan Steiner denken toen ik me realiseerde dat ik een voetnoot moest schrijven bij mijn verhaal in het FD van zaterdag: MH17 bezegelt lot globalisering. Niet dat ik denk dat de lezer te dom is mijn verwijzingen te herkennen, maar omdat ik nu eenmaal nogal eens terugdenk aan tv-programma’s, boeken of optredens waar ik onder de indruk van was.

Ik stel dan ook voor dat u na het lezen van deze blogpost onmiddellijk  de aflevering met Steiner gaat bekijken, of – als u dat te lang is – het fragment waar het me om te doen is, namelijk tussen 6:50 en 14:07. Ook kunt u de uitstekende bespreking van blogger Leo van der Sterren even lezen.

Het einde van de globalisering

Schermafdruk 2014-08-18 00.20.59Welnu, het einde van de globalisering. Een boude uitspraak en misschien wat lastig waar te maken in een stuk van 600 woorden op de voorpagina. Aanvankelijk was het helemaal niet mijn plan om het aan te bieden als ‘opening krant’. Ik wilde een themapagina schrijven over dit onderwerp. Een verhaal van zo’n 900 woorden, met daarbij een ondersteunend bijverhaal. Maar de hogere machten op de redactie zagen het als een ideaal vp-verhaal voor de wat beschouwender zaterdagkrant. Het moest alleen even wat ingedikt worden. Voor het bijverhaal was helaas geen plek.

Om ruimte te winnen besloot ik de rechtstreekse verwijzing naar Thomas Friedman te schrappen. Die zit er nog slechts (Steiner indachtig) tussen de regels in. Friedman, de Amerikaanse commentator voor de New York Times, is voor mij een van de verpersoonlijkingen van de globalisering. In zijn boek De Aarde Is Plat, ontdekkingsreis door een geglobaliseerde wereld uit 2005 maakte hij op fascinerende wijze duidelijk hoe een onstuitbare kracht de wereld aan elkaar heeft geknoopt, hoe de wereld verandert als mensen, kapitaal en kennis vrij kunnen bewegen en hoe de processen van outsourcing en offshoring voor welvaartsgroei kunnen zorgen.

Voor Friedman markeren twee datums het begin van die globaliseringsgolf, namelijk 9 november 1989, de dag dat de Muur viel, en 9 augustus 1995, de dag dat Netscape naar de beurs ging. Op die eerste datum werd de wereld politiek vrij; op de tweede economisch. Het was een variant op Francis Fukuyama’s einde van de geschiedenis. De politieke vrijheid was de manifestatie van de liberale parlementaire democratie en de economische vrijheid die van het kapitalistische systeem.

Niks McPeace

Maar wat zien we de laatste tijd gebeuren? De vrijhandel die iedereen van elkaar afhankelijk maakt – wat volgens Friedman’s theorie van de ‘McPeace’ landen ervan zou weerhouden oorlog te voeren – wordt nu gebruikt om elkaar economisch te lijf te gaan. Dat gebeurt nu met Rusland, maar is heel duidelijk ook in het Verre Oosten te zien rond het eilandjesconflict in de Oost- en Zuid-Chinee Zee.

Tegelijkertijd zie je dat de de westerse democratie lang niet overal wortel schiet en dat veel landen akelig dictatoriaal geleide landen blijven, landen ook die niets zien in de coördinerende multilaterale instellingen van de ‘Washington Consensus’. De Brics richten liever alternatieven op. Ook zie je dat het vrede en voorspoed brengende ideaal van de Europese Unie in het oosten tegen een grens oploopt. Liever willen de Russen een Euraziatisch imperium. Tenslotte blijkt dat vrije wereldwijde web van Friedman helemaal niet meer zo vrij. Heel veel overheden weten hoe ze het internet grotendeels kunnen afschermen, waardoor het voor een Chinees toch echt een heel ander medium is dan voor een Nederlander.

Mijn stelling is kortom, dat de globalisering zowel politiek als economisch is vastgelopen. Denkend aan Friedman heb ik gemeend dat zich dit ook weer door twee datums laat markeren: 15 september 2008, de dag dat Lehman Brothers viel en het Westen economisch werd ontmaskerd, en 17 juli 2014 toen MH17 uit de lucht werd geschoten en de Russische president daar zijn schouders over ophaalde. Economisch en politiek is het boek van de globalisering gesloten. De platte wereld van Friedman blijkt plotseling vol met hordes te staan.

Goed, kunt u nu met Steiner verder gaan.

3 gedachten over “Een voetnoot bij ‘het einde van de globalisering’

  1. Het probleem is dat bij globalisering en vrije handel een steeds kleiner staat hoort. Helaas willen machthebbers geen macht inleveren. Het probleem is dan ook niet de globalisering maar een onproductieve elite die de productieven verbiedt te produceren teneinde hun ruzietjes uit te vechten.

  2. Pingback: Poetin pakt McDonald’s aan – hoe symbolisch | Marcel de Boer

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s