Uitzweten klinkt lekker ferm, maar is geen oplossing voor schuldenlast

“…The Americans who had to pay down debt during the Great Depression never borrowed money until they died.”
-Richard Koo, Nomura Research

‘We zullen het gewoon moeten uitzweten.’ Dit zinnetje klinkt vaak op de redactie van Het Financieele Dagblad. Vaak volgt daarop: ‘We (lees: de bedrijven,burgers of overheden in de perifere eurolanden, maar ook de Nederlandse huizenbezitters) hebben ons simpelweg te diep in de schulden gestoken en moeten die nu eenmaal afbouwen. En omdat de schuldenbergen wel erg hoog waren, weten we dat het wel eens erg lang kan gaan duren voor we de ellende echt achter ons hebben.’

Het BIS-gebouw in Basel - Foto: bis.org

Het BIS-gebouw in Basel – Foto: bis.org

Het is een denkwijze die een aantal dingen impliceren, namelijk inzichten die we grotendeels baseren op de aanbevelingen van de BIS (de Bank voor Internationale Betalingen) – de instelling waar we met z’n allen nogal fan van zijn.

Allereerst betekent het dat we vinden dat de ECB te veel doet. Die laatste stappen (een nieuwe langlopende liquiditeitsinjectie en een opkoopprogramma van pandbrieven en asset backed securities) hadden van ons niet gehoeven. Hoewel we er maar wat graag over schrijven, is het risico dat ze zeepbellen helpen blazen, ons te groot.

De ECB heeft genoeg gedaan; de bal ligt bij de politiek. Die leunt te veel achterover – wat ze ook kan omdat de centrale bank de kastanjes uit het vuur haalt. De politici moeten natuurlijk de onontbeerlijke structurele hervormingen veel sneller doorvoeren dan ze nu doen, vinden wij. En geef ze niet die vinger waarmee ze de bestedingen kunnen opvoeren, want ze pakken je hele hand. Je moet er toch niet aan denken dat we de Fransen en Italianen toestaan om toch weer hogere begrotingstekorten te boeken. Dan zijn al onze inspanningen van de laatste jaren in de eurozone vergeefs geweest. Dus, klinkt het op de redactie (en op z’n Duits): houd koers en werk die schuldenlast weg.

Ik sta er anders in

Als u wat vaker dit blog leest, zult begrijpen dat ik weliswaar vind dat de ECB te veel doet en ook dat er te weinig hervormd wordt (in Italië en Frankrijk), maar dat dat hele concept van ‘uitzweten’ niet aan mij besteed is. Het is me te defaitistisch. Of het ruikt me te veel naar dat onzinnige argument dat ‘je schuld niet kunt bestrijden door meer schuld te maken’.

Lees verder

Kom maar op met die ‘New Deal voor Europa’

Vinden beleidsmakers het gewoon een lekker getal: 700 miljard? Ik vraag het me af. Volgens de Poolse minister van financiën Mateusz Szczurek heeft Europa dat bedrag in euro’s nodig om er weer bovenop te komen. Toen ik het hoorde moest ik onmiddellijk denken aan Hank Paulson, de Amerikaanse Secretary of the Treasury, die vlak na de val van Lehman met een even groot reddingsplan voor de Amerikaanse economie kwam, zij het dan in dollars. En kwam even later president Obama ook niet nog met een stimulering van $700 mrd (plus nog wat)?

Szczurek; Foto: Wikipedia

Szczurek; Foto: Wikipedia

Niet dat het er verder toe doet. Het gaat me hier op deze plek om het bijzonder interesante voorstel van Szczurek, om het European Fund for Investment (EFI) dat de lidstaten van de Europese Unie volgens hem moeten optuigen.

In een voordracht bij de Belgische denktank Bruegel gaf de minister begin deze maand aan dat Europa een groot risico loopt. Nee, het is niet langer het gevaar van een implosie van de eurozone, of dat we met z’n allen wegglijden in een ‘Japans verloren decennium’ (daar zitten we al in, dus dat is geen risico meer). Het grote gevaar is volgens de Pool ‘secular stagnation’, de valstrik van permanente onderbesteding en een eindeloze periode waarin we niet of nauwelijks groeien. En dat betekent niet anders dan dat we een verloren generatie creëren, zegt Szczurek, een hele generatie die nooit een passende baan vindt en dus nooit zijn menselijke of economische potentieel kan benutten.

Lees verder

Nederland heeft maar matig van de interne markt geprofiteerd

Wist u dat er zeker 3,5 miljoen banen in de Europese Unie afhankelijk zijn van de vraag naar grondstoffen en halffabricaten door de Duitse industrie?

Ik las dit wederwaardigheidje in het rapport 20 Jahre Binnenmarkt van de Bertelsmann Stiftung, een studie waarin wordt becijferd wat de Interne Markt de verschillende Europese landen nu precies heeft opgeleverd.

Een schip wordt geladen in de haven van Hamburg Foto: Reuters

Een schip wordt geladen in de haven van Hamburg
Foto: Reuters

Uit het onderzoek blijkt dat tussen 1992 – een jaar voor de ‘single market’ van start ging – en 2012 alle landen hebben geprofiteerd, zij het niet allemaal in gelijke mate. De Europese integratie heeft het Duitse bruto binnenlands product (bbp) jaarlijks met gemiddeld €37 mrd doen stijgen, wat per hoofd van de bevolking uitkomt op €450 per jaar. Het enige land dat nog meer baat had bij het wegvallen van de grenzen in de Europese Unie is Denemarken. Twintig jaar lang is iedere Deen €500 rijker geworden dan het zonder integratie was geweest.

Vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal werkt, concludeert mede-auteur Thieß Petersen.  Lees verder

Maak dat je wegkomt uit Turkije

Volgens mij is het niet zo ingewikkeld. Als de kredietverlening in een land structureel veel harder groeit dan het nationaal inkomen, komt er onvermijdelijk een moment dat de boel instort. Wat dat betreft zit ik al enige tijd te wachten op de klap die China gaat krijgen.

Foto: Reuters

Foto: Reuters

Maar aangezien China een raar geval is – een dictatuur die met enkele pennenstreken enorme verliezen kan wegstrepen – kijk ik graag naar andere opkomende landen die op een welhaast klassieke manier op een harde muur afrennen. Turkije is daarbij mijn favoriet.

Zo begon ik mijn stuk ‘Opkomende landen bieden vals gevoel van veiligheid‘ dat twee maanden geleden in het FD verscheen met het volgende inzicht:

In Turkije hebben persoonlijke leningen een geweldige vlucht genomen. De totale schuld die de Turken met deze producten zijn aangegaan, is nu maar liefst 127 keer zo hoog als in 2002, toen de AK-partij van premier Recep Erdogan aan de macht kwam.

Als er één land is dat verslaafd is geraakt aan krediet, is het Turkije wel.  Lees verder

Rusland en Azië zijn veel bedreigender dan het Midden-Oosten

Jaren hebben we niets van ze gehoord, maar plots zijn ze weer de talk of the town: ‘geopolitieke spanningen’. Als iemand die ooit is afgestudeerd in de politieke geografie begrijpt u dat ik dat ik de ontwikkelingen in Oost-Europa, het Midden-Oosten en zeker ook in Oost- en Zuidoost-Azië handenwrijvend volg.

Het valt me echter op dat iedereen de spanningen graag op een hoop gooit. In Europa heeft het vertrouwen deze zomer een enorme knauw gekregen van de trammelant in Oekraïne, Gaza, Syrië en Irak, klinkt het voortdurend. Omdat het continu herhaald wordt, zal het ongetwijfeld ook zo zijn. Maar dat wil nog niet zeggen dat de verschillende brandhaarden in de wereld even relevant zijn.

Poetin bij zijn kaart

Foto: Reuters

Volgens mij kan het belang van het conflict tussen Rusland en het Westen niet overschat worden, horen we onterecht nauwelijks iets over de spanningen rond de Oost- en Zuid-Chinese Zee, maar worden Gaza en Syrië/Irak enorm overbelicht.

Lees verder

Voer op die overheidsinvesteringen

‘Een begrotingsimpuls? Een overheid die gaat investeren? Brrr. Dat is toch gewoon hetzelfde als geld verspillen? Hoor ik daar de HSL aankomen? De staatsschuld van de landen in Europa ligt tussen de 80% en 130% van het bbp; hoe excessief wil je het hebben?’

stationU kent ze wel, al die argumenten tegen overheidsinvesteringen. Maar toch denk ik dat ze nu echt nodig zijn. Ja, er zijn veel voorbeelden van verspilling van publiek geld, maar er zijn zeker ook successen (er is volgens mij niks mis met hoge snelheidslijnen maar waarom moet je die nu zo nodig half ondergronds aanleggen?). En om nu te zeggen dat bedrijven het nu eenmaal veel beter kunnen, lijkt me wat kort door de bocht. Ook in de private hoek mislukken tal van projecten.

Voor de goede orde is het aardig om te weten dat de publieke investeringen in Europa momenteel op een recordlaag niveau verkeren. In de meeste gevallen gaat het om maar iets meer dan 1% van het bbp, zo blijkt uit cijfers van UniCredit. Nu is de rente op de kapitaalmarkt lager dan ooit. Overheden moeten daarom toch ontelbaar veel projecten kunnen bedenken die meer renderen dan de 1% à 2% die een tienjaarslening tegenwoordig kost? Denk aan investeringen in getijdenenergie, de waterstofeconomie, supersnel internet, of gewoon in beter onderwijs.

De investeringen verhogen de groei, leveren vervolgens hogere belastinginkomsten op en dat verlaagt dan vanzelf de schuldratio.

Punt is dat we het simpelweg niet redden in Europa met slechts structurele hervormingen (en de impulsen van de ECB). Lees verder

Brzeski’s Draghi-bag

Een Duitser die een ronde monetaire financiering voorstelt? Het moet niet gekker worden. Oké, Carsten Brzeski, sinds kort hoofdeconoom bij ING-DiBa in Frankfurt, heeft ruim tien jaar in Brussel gewoond en bovendien is hij getrouwd met een Nederlandse vrouw, maar als die Mannschaft scoort gaat bij hem wel degelijk de vlag uit.

Brzeski

Foto: Twitter

In zijn column in de Belgische krant De Tijd liet hij zich plots van zijn pragmatische kant zien. Of beter gesteld, hij veegde de vloer aan met Duitse economengilde dat razend is op Mario Draghi. Hoe heeft de president van de Europee Centrale Bank het in zijn hoofd kunnen halen dat Frankfurt nu massaal private schuld gaat opkopen?

Wel, zegt Brzeski, na Draghi’s ‘whatever-it-takes’ om de eurozone bij elkaar te houden, is het nu een ‘whatever-it-takes’ om stagnatie en Japanse toestanden in de eurozone te voorkomen. Om die reden probeert de ECB uit alle macht de aanbodzijde van de kredietgroei op gang te krijgen.

‘Met conditionele liquiditeit, het aankopen van ABS en pandbrieven en uiteindelijk ook de bankenstresstests is er geen excuus meer: aan de banken ligt het dan niet meer als de economie niet groeit.’

De vraag is alleen wat er gebeurt als er simpelweg geen vraag is naar krediet? En dan komt hij met een variant op het helikopter-geld van Milton Friedman (of voor de mensen met een minder lang geheugen Ben Bernanke). Lees verder