Uitzweten klinkt lekker ferm, maar is geen oplossing voor schuldenlast

“…The Americans who had to pay down debt during the Great Depression never borrowed money until they died.”
-Richard Koo, Nomura Research

‘We zullen het gewoon moeten uitzweten.’ Dit zinnetje klinkt vaak op de redactie van Het Financieele Dagblad. Vaak volgt daarop: ‘We (lees: de bedrijven,burgers of overheden in de perifere eurolanden, maar ook de Nederlandse huizenbezitters) hebben ons simpelweg te diep in de schulden gestoken en moeten die nu eenmaal afbouwen. En omdat de schuldenbergen wel erg hoog waren, weten we dat het wel eens erg lang kan gaan duren voor we de ellende echt achter ons hebben.’

Het BIS-gebouw in Basel - Foto: bis.org

Het BIS-gebouw in Basel – Foto: bis.org

Het is een denkwijze die een aantal dingen impliceren, namelijk inzichten die we grotendeels baseren op de aanbevelingen van de BIS (de Bank voor Internationale Betalingen) – de instelling waar we met z’n allen nogal fan van zijn.

Allereerst betekent het dat we vinden dat de ECB te veel doet. Die laatste stappen (een nieuwe langlopende liquiditeitsinjectie en een opkoopprogramma van pandbrieven en asset backed securities) hadden van ons niet gehoeven. Hoewel we er maar wat graag over schrijven, is het risico dat ze zeepbellen helpen blazen, ons te groot.

De ECB heeft genoeg gedaan; de bal ligt bij de politiek. Die leunt te veel achterover – wat ze ook kan omdat de centrale bank de kastanjes uit het vuur haalt. De politici moeten natuurlijk de onontbeerlijke structurele hervormingen veel sneller doorvoeren dan ze nu doen, vinden wij. En geef ze niet die vinger waarmee ze de bestedingen kunnen opvoeren, want ze pakken je hele hand. Je moet er toch niet aan denken dat we de Fransen en Italianen toestaan om toch weer hogere begrotingstekorten te boeken. Dan zijn al onze inspanningen van de laatste jaren in de eurozone vergeefs geweest. Dus, klinkt het op de redactie (en op z’n Duits): houd koers en werk die schuldenlast weg.

Ik sta er anders in

Als u wat vaker dit blog leest, zult begrijpen dat ik weliswaar vind dat de ECB te veel doet en ook dat er te weinig hervormd wordt (in Italië en Frankrijk), maar dat dat hele concept van ‘uitzweten’ niet aan mij besteed is. Het is me te defaitistisch. Of het ruikt me te veel naar dat onzinnige argument dat ‘je schuld niet kunt bestrijden door meer schuld te maken’.

Het zijn ook niet de schuldenaars die nog meer schuld moeten aangaan, maar juist de andere economische actoren. Die laatste creëren daarmee de ruimte voor de eerste groep om in alle rust te ‘deleveragen’. In de schaduw van de monetaire en fiscale stimulansen van de centrale bank en de overheid hebben de Amerikaanse huishoudens dat inderdaad redelijk kunnen doen. Elders is het nergens gelukt.

Volledig gepreoccupeerd door schuldhoudbaarheidsanalyes – waar op zich natuurlijk ook wel wat voor te zeggen viel nadat de markten het vertrouwen in de periferie hadden verlorenen – moest in Europa iedereen de broekriem aanhalen: burger, bedrijven én overheden. En dat gaat natuurlijk niet. Dan ontstaat de ‘paradox of thrift’. Wikipedia stelt:

“The paradox states that if everyone tries to save more money during times of economic recession, then aggregate demand will fall and will in turn lower total savings in the population because of the decrease in consumption and economic growth.”

(Helder? Klik dan vervolgens even door naar de pagina van een van de grondleggers van de paradox, namelijk Bernard Mandeville, die zo prachtig heeft beschreven waarom de ondeugd de bron is van het algemeen welzijn en niet de deugd.)

Met het vooral door Duitsland en Nederland doorgedrukte bezuinigingsbeleid is de periferie van de regen in de drup beland. Hoe logisch en ook begrijpelijk dat ook was heeft Stephen King mooi uitgelegd, maar het gevolg is wel dat de crisis veel langer duurt dan nodig was. En dat is niet zonder gevaar, zo legt Richard Koo van Nomura uit. Mensen die zich gedwongen zien om een hele lange tijd schulden weg te werken, krijgen last van een ‘schuldentrauma’.

“Even after the balance sheets are repaired, people who were forced to deleverage for an extended period of time tend to experience a kind of debt-related trauma that acts as a psychological block to borrowing, even after they have cleaned up their balance sheets.”

 

De Japanners waren al in 2005 klaar met het opschonen van hun balansen. Maar nu, negen jaar later, klopt nog altijd niemand bij de bank aan voor een lening. Geld kost letterlijk niks, banken geven het iedere gek mee en premier Abe haalt alles uit de kast om de ‘animal spirits’ weer aan het werk te krijgen, maar niemand leent. Period.

Een nog mooier voorbeeld van het trauma was te vinden in de de VS.  Omdat ik ‘em zo mooi vond ben ik er dit stuk mee begonnen:

“The Americans who had to pay down debt during the Great Depression never borrowed money until they died. Even after US private sector balance sheets were repaired thanks to the astronomical government spending of World War II, it still took until 1959 (i.e. full three decades) for US interest rates to return to the average level of 1920s.”

De VS moesten dus wachten tot er in 1959 een nieuwe generatie Amerikanen was opgestaan, voordat de boel er weer in beweging kwam. (Geert Mak beschrijft dat overigens ook aardig in zijn boek Reizen zonder John, bedenk ik me nu)

In de eurozone is de ECB nu druk bezig om het monetaire transmissiekanaal te ontstoppen, om ervoor te zorgen dat de lage beleidsrente door de banken wordt doorgegeven aan de klant. Lijkt me goed werk, maar wat nu als iedereen hier – in Nederland, maar ook in Italië en zelfs Griekenland – onbeperkt krediet kan krijgen, maar het niet wil hebben. Dan komen we er nooit uit.

Kortom, hoog tijd voor een omvattend plan waarbij we de schulden in heel de eurozone saneren en daarnaast een programma van overheidsbestedingen. Niks uitzweten dus.

8 gedachten over “Uitzweten klinkt lekker ferm, maar is geen oplossing voor schuldenlast

  1. Volkomen mee eens. De discussie wordt in veel gevallen veel te veel zwart \ wit gevoerd.
    Ook schuldeisers hebben fouten gemaakt door te gemakkelijk (en teveel) geld aan landen \ bedrijven en personen uit te lenen, die het geld aan verkeerde zaken uitgaven. Schulden zijn niet slecht mits deze hoofdzakelijk voor goede investeringen gebruikt worden. Investeringen zorgen ervoor dat de economie blijft groeien.

    Om die reden is schuldsanering noodzakelijk. Echter zwakkere landen, bedrijven en personen moet ook hervormen \ veranderen, want de onhoudbare schuldenberg is ook op een bepaalde wijze ontstaan en dit moet ook aangepakt worden.

  2. Toch wel wat kort door de bocht. Het kan net zo goed zijn dat de generatie van de 30er/40er jaren geen vertrouwen meer heeft gekregen in een verkwistende en draaiende overheid en daardoor geen schuld meer wilde aangaan. Verder is er toentertijd door overheden en FED een sterke inflatoire politiek gevoerd de eerste 15 jaar na de 2e WO om de schuld te laten verdwijnen (80% verdween door inflatie) wat het aangaan van nieuwe schulden in de weg stond. Pas nadat de overheid zich terugtrok uit haar monotaire wurggreep politiek, kwam de kleine kredietnemer weer terug.
    Wel zo goed om verschillende hypotheses te beoordelen.
    Godzijdank wordt er nu eindelijk vanuit de beleidsmakers (en ook door jou!) nagedacht over de vraagkant van het krediet. Jarenlang genegeerd, maar voor de gewone nuchtere man en ondernemer al lang uitstekend zichtbaar: Er is gewoon weinig behoefte aan krediet! Een onbetrouwbare overheid is het krachtigste medicijn om toekomstplannen in de koelkast te zetten. Beter een onzichtbare hand dan een dwingende overheidshand.

    • Bedankt voor de reactie, maar waarom stond die hoge inflatie het aangaan van schulden in de weg? Inflatie is juist lekker voor schuldenaren. Het brandt schuld namelijk lekker weg.

      • overigens, marcel: De BIS (bank der c banken) is eindelijk ook tot dezelfde conclusie gekomen. Nu nog even 2 jaar wachten tot het bij de politici en cbankiers doordringt en dan kunnen de restanten van het bedrijfsleven weer gezonde investeringsplannen op gaan zetten met acceptabelere NCV’s

  3. Marcel, dank voor je reactie. Inflatie brandt ouwde schulden weg, maar verhoogd de kostprijs van nieuwe schulden (rente gaat omhoog). De NCW van toekomstige inkomstenstroom van investeringen wordt daarom gewaardeerd obv een hoge jaarlijkse discounting en zijn dan vaak niet meer interessant (waar ze bij lagere inflatie=>lagere instapkosten rente wel aantrekkelijk zouden zijn). In essentie zou je dus kunnen zeggen dat inflatie oude schulden/oude investeringen aantrekkelijk maakt, en nieuwe investeringen onaantrekkelijk. Je blaast de consumptie op ten koste van investeringen die het moeten hebben van toekomstige rendementen.
    hoe je ook blijft draaien om een pleidooi te doen voor deficiet en inflatiepolitiek, een gezonde budgetneutrale (om niet te zeggen grundliche) politiek is op de lange termijn altijd beter.

  4. Nog iets anders: als we eens de blik verbreden en niet alleen maar makro kijken, maar ook naar het gedrag van organisaties, dan wordt nog meer duidelijk dat de overheid voorspelbaarheid moet uitstralen. Een uitstekende en lang gebruikte analyse hierover is van Pfeffer en Salancik. Het uiteindelijke doel waar alle bedrijven naar streven is ‘onzekerheidsreductie’. Winst, inhouden van kasstromen, verschuiven van belastingen, outsourcen, beperken van investeringen etc kunnen allemaal dan opeens niet als doel maar als middel gezien worden van het verminderen van en omgaan met onzekerheid. lees bv hun boek http://en.wikipedia.org/wiki/Resource_dependence_theory

  5. Pingback: Zuid-Europa is geen bodemloze put voor Noord-Europese belastingbetaler | Marcel de Boer

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s