Zuid-Europa is geen bodemloze put voor Noord-Europese belastingbetaler

Het was een boeiende strijd: de confrontatie tussen de Europese Commissie en Frankrijk en Italië. Wie buigt er, de Finse commissaris Katainen of toch Renzi en Hollande? Natuurlijk kwam er, zoals dat in Europa ook hoort, een voorlopig compromis uit de bus, waar iedereen mee kan leven.

Iedereen? Nou, ik vermoed dat veel Duitsers en Nederlanders zullen zeggen dat die verrekte Fransen en Italianen er weer mooi van af zijn gekomen. Ze hadden beboet moeten worden, omdat ze bij lange na niet aan de eisen voldoen, klinkt het. Ze blijven veel meer geld uitgeven dan ze hebben en wie mag straks de gaten dichten? Precies: wij.

Voor al die miljoenen mensen die er zo over denken, heb ik een mooie infographic van een van mijn grote idolen: Richard Koo. In Fig.1 (uit zijn nieuwsbrief van gisteren) laat hij schitterend zien hoe de vork echt in de steel zit, namelijk dat de private sectoren in de grootste probleemlanden werkelijk enorme financiële overschotten boeken. Huishoudens, banken en bedrijven leggen allemaal massaal geld opzij. Ze sparen en lossen schulden af. Tel je dat per land bij elkaar op dan hebben die private besparingen een omvang van 6% (in Italië) tot ruim 10% (in Ierland) van het bbp van die landen. Dat is (met uitzondering van Griekenland) ruimschoots meer dan de publieke sectoren spenderen.

Koo Nomura Financial Surplus

Moeiteloos vullen de burgers en bedrijven in de probleemlanden de gaten die de overheden laten vallen. Daar hoeft echt geen euro aan Duits of Nederlands belastinggeld naar toe. We letten dus op de verkeerde cijfers, zo maakt Koo duidelijk in het meest rechtse rode kolommetje.

Balansrecessie

De figuur laat prachtig zien wat het probleem is in de eurozone. Niet het feit dat regeringen zich niet aan begrotingsafspraken houden, maar wel dat we kampen met een gigantische onderbesteding. We zitten in een balansrecessie van heb ik jou daar. Koo: Lees verder

De wereld kan zich wel degelijk uit de crisis exporteren

Soms loop je tegen rapportjes aan die je ideeën over de manier waarop de wereld in elkaar zit stevig op hun kop zetten. Zo eentje las ik vanmorgen. Nietsvermoedend begon ik in de trein aan de laatste Economic Insight van Commerzbank-analist Bernd Weidensteiner: ‘Maybe the world can export itself out of trouble’.

Bernd Weidensteiner Commerzbank

Bernd Weidensteiner

Weidensteiner geeft in het stuk aan dat hij een beetje moe wordt van de grijsgedraaide plaat dat nu eenmaal niet elk land zichzelf uit de problemen kan exporteren, van de houding dat het beter is om de overheidsbestedingen op te voeren en de Duitsers de schuld te geven van hun gevaarlijk grote overschot op de lopende rekening.

“Commentators, including some highly decorated economists, love to present elevated trade surpluses of certain countries as exhibit A in their case to “proof” that reliance on exports is the way to economic Armageddon. Germany, in particular, with a trade surplus of 7% of GDP, is identified as a drag on global growth.”

Niet alle landen kunnen immers een overschot op de lopende rekening boeken, klinkt het. Dus als iedereen probeert de groei aan te zwengelen door de uitvoer te stimuleren, moet dit wel mislukken.

Ho ho, zegt Weidensteiner, niet zo snel. Een analyse die gebaseerd is op netto-exporten, (uitvoer minus invoer) gaat voorbij aan was handel precies met een economie doet. Lees verder

Er zijn geen Nederlandse banken meer…

Vanzelfsprekend is er vandaag heel veel aandacht in de Europese media voor de uitslag van de stress test en bankbalansdoorlichting door de ECB. Wat me echter vooral opvalt, is niet dat 25 banken de ‘Comprehensive Assessment’ niet goed hebben doorstaan, dat dertien banken kapitaal moeten ophalen, of dat de Nederlandse banken toch nog voor €2,8 mrd aan voorzieningen moeten treffen. Nee, het is de insteek van de berichtgeving in elk euroland: ónze banken zijn goed of juist niet goed door de test gekomen.

‘De Nederlandse banken behoren tot de grote winnaars van de grote Europese balanstest’, schrijven mijn FD-collega’s bijvoorbeeld. Of neem Le Monde: ‘Les banques françaises passent sans encombre les tests de résistance de la BCE’ en El Periódico schrijft ‘La banca española pasa el examen’.

Foto: ANP

Foto: ANP

Een begrijpelijke reflex. Maar het punt van de hele exercitie is natuurlijk dat als de ECB op 4 november het toezicht op de Europese banken gaat uitvoeren, ze niet alleen precies weet hoe de banken er voor staan, maar vooral ook dat het markeert dat Europa nu echt van start is gegaan met de bankenunie. Er zijn helemaal geen Nederlandse banken meer, of Franse of Italiaanse. Er zijn alleen nog Europese banken. We zijn nu samen verantwoordelijk voor al die banken, dus Nederland ook voor Münchener Hypothekenbank, de enige Duitse instelling die niet aan de voorwaarden van de ECB voldeed.

Lees verder

Help, de olieprijs zakt weg!

De gemiddelde automobilist staat nog niet te juichen als hij zijn tank vol gooit. De prijs van een liter benzine of diesel is nog maar weinig naar beneden gekomen, terwijl een vat Noordzee-olie nu toch echt al 30% minder kost dan in juni. Olieprijs (Brent)Volgens rekenmeester Bartjens worden prijsschommelingen gedempt door de accijnzen en belastingen die de overheid int. En dan is er ook nog het feit dat de prijsdaling in euro’s gemeten wat minder groot is. Toch laat dat alles onverlet dat we met z’n allen – en dan bedoel ik voor het gemak: wij inwoners van de eurozone – een stuk goedkoper uit zijn.

We hoeven minder geld naar al dan niet sympathieke landen als Noorwegen, Rusland, Koeweit en Saoedi-Arabië over te maken en houden dus meer over. Misschien dat het nog even duurt voordat de lagere prijzen worden doorgegeven, maar uiteindelijk kunnen burgers gewoon meer geld uitgeven aan andere zaken. De economie zal daarvan profiteren. Zo hanteert het IMF als vuistregel dat een prijsdaling van 25% het bbp van een gemiddelde olie-importeur na twee jaar met 0,3 procentpunt opstuwt.

Geen impuls

Maar ik vrees dat het effect in de eurozone niet zo gunstig zal zijn. Allereerst vermoed ik dat veel mensen de extra ruimte in hun portemonnee niet gebruiken. Ze zetten het opzij of lossen er hun schulden verder mee af. Dat is verstandig voor later, maar op de korte termijn krijgt de economie er geen impuls van. Veel erger is evenwel het effect op de inflatie. Lees verder

Vertrouwen komt te voet en gaat te paard

Wat bezielde managing director Christine Lagarde van het IMF anderhalve week geleden te zeggen dat de kans op een recessie in de eurozone is gestegen tot 40%? Vermoedelijk wilde de Française slechts benadrukken dat beleidsmakers nu toch echt vaart moeten maken met het implementeren van structurele hervormingsmaatregelen.

IMF 2014 binnen 2Bij het fonds weten ze altijd heel goed dat een boodschap het effectiefst uitgedragen wordt als die wordt opgehangen aan een cijfer. Journalisten zijn heel gevoelig voor een mooi rond cijfer en plakken daar maar wat graag wat mooie quotes van IMF-functionarissen aan vast. Zo schrijven de meeste media doorgaans keurig op wat de instelling voor ogen heeft.

Maar dit keer begon het geplugde cijfer – die 40% dus – al snel een eigen leven te leiden. Lagarde’s uitlatingen brachten plotseling het crisisgevoel weer helemaal terug, wat er op de beurzen voor zorgde dat er voor enkele biljoenen (!) aan waarde in rook op ging.

‘Self fulfilling prophecy’

Terecht kreeg Lagarde veel over haar heen. Zo schreef Mathijs Bouman een mooie column in het FD, waarin hij vraagtekens plaatste bij de exactheid van het cijfer zelf, en vroeg Han de Jong, hoofdeconoom van ABN Amro, zich zondag in zijn wekelijkse nieuwsbrief af of het IMF wel door had dat het de somberheid over zichzelf afroept. Misschien heeft Lagarde een ‘self fulfilling prophecy’ in werking gezet, las ik in het stuk van de econoom.

Een economie die zo traag groeit als de eurozone zit als het ook maar even een beetje tegenzit zo twee kwartalen onder nul. Dat is technisch weliswaar een recessie, maar dat is toch wat anders dan een stevige neergang.

De Jong schrijft het zeer treffend op:  Lees verder

We worden gegijzeld door bejaarde Duitsers

Het is duidelijk wie de macht heeft in Europa: de Duitse ouderen. Zij hebben de publieke opinie gekaapt en het Merkel en bijgevolg Brussel en de ECB onmogelijk gemaakt de crisis in de eurozone daadkrachtig aan te pakken.

Foto: ANP

Foto: ANP

Eerst even een aardige illustratie van de macht van de oudere Duitser. Om ze electoraal tegemoet te komen, werd er eerder dit jaar door de Duitse regeringscoalitie een nieuw pensioenpakket door de Bundestag geloodst. Kosten: een slordige €285 mrd, ofwel ruim 10% van het Duitse bbp, zo becijferde de Stiftung Marktwirtschaft. De groep die hier het meest van profiteert, is de cohort die geboren is tussen 1950 en 1960. De netto contante waarde van het pakket is voor iedereen boven de 60 een ruime €10.000. Voor de gemiddelde 25 jarige is die waarde €2000 negatief. Het is dus weer eens de jeugd die de ouderen spekt.

Of in de woorden van een van mijn grote helden Erik Nielsen, hoofdeconoom van UniCredit:

“It seems as if concern for the elderly (and their need to consume) has crowded out the need of the younger generation.”

Het is diezelfde oudere die Duitsland heeft opgezadeld met het onzalige principe van de ‘Schuldenbremse’, van het belang van begrotingsevenwicht en bijgevolg van de weigering om de overheid te laten investeren in de toekomst. Daarbij moet wel gezegd worden dat de ouderen het mooi verkocht hebben, namelijk door te stellen dat de begrotingsdiscipline juist bedoeld is om de toekomstige generaties te beschermen tegen de neiging van huidige politici om met mooie, maar kostbare plannen stemmen te kopen.

Hoe ironisch is dat Lees verder

Kijk nou, er wordt weer eens gedemonstreerd

Collega’s als Maarten Schinkel van NRC Handelsblad en Han Koch van Trouw, mannen die al wat langer meelopen, kunnen er smakelijk, en ook een beetje met weemoed, over vertellen: de massale demonstraties in de jaren rond de millenniumwisseling. Vooral de veldslag tijdens de Annual Meetings in Praag in het najaar van 2000 is legendarisch.

Het waren de jaren van de antiglobalisten, die luidkeels hun ongenoegen uitten tijdens de bijeenkomsten van de politieke en financieel-economische leiders van deze wereld. Het was altijd een gevarieerd gezelschap van anarchisten, trotskisten, vakbondslieden, feministen, maoïsten, neofascisten, mensenrechtenactivisten, milieuactivisten, consumentenactivisten, kerkelijke vertegenwoordigers en derdewereldwerkers, mensen die het liefst onmiddellijk een einde wilden maken aan het kapitalistische systeem, maar geen idee wat er voor in de plaats moet komen.

Duizenden van die gasten kwamen op de verschillende toppen af en meestal liep het dan al snel volkomen uit de hand. Wie herinnert zich niet de dode die destijds in Genua viel.

In DC

Zeker hier in Washington hadden ze ervaring met de antiglobalisten. Tijdens de voor- en najaarsvergaderingen van IMF en Wereldbank veranderde de stad in een vesting. De hele wijk rondom de hoofdkantoren ging dicht. Alle straten werden afgezet en alleen na een hele strenge controle kon je als journalist je werk gaan doen.

Die tijden zijn (helaas) voorbij. Nog altijd worden er voor de vorm wat straten afgezet en lopen er overal agenten rond die graag interessant doen, maar demonstranten zijn er vrijwel niet meer en gevochten wordt er al helemaal niet meer.

Vandaag waren er twee groepjes. Een clubje Ethiopiërs dat op steenworp afstand van de hoofdingang respect eiste. (?) En ook hadden ze iets tegen het zogeheten ‘villagisation programma’ van de regering in Addis Abeba, maar wat precies wisten ze niet helemaal duidelijk te maken. Wel deelden ze flyers uit met een klassieke tekening van de Wereldbank die Mr. en Mrs. Poor vertrapt.

20141011_215640

Na een kopje koffie bij de Starbucks schuin tegenover het Witte Huis Lees verder

Alleen Larry Summers noemt Nederland, maar niet zo positief

Ik heb er nu een werkweek op zitten hier in Washington. Ik heb me door enkele dikke (gelukkig boeiende) rapporten geworsteld, heb tal van persconferenties en paneldiscussies gevolg, ben op bezoek geweest bij enkele denktanks (voor nieuwe bronnen waar ik terug in Nederland uit kan putten), heb een aantal boeiende mensen geïnterviewd, geluncht met Mario Draghi en Stan Fischer (zij het met best nog wel veel andere mensen) en me tussen heel veel bankiers opgehouden. Maar waar heeft het aan ontbroken? Wel, aan Nederland.

Nergens, maar dan ook nergens is het woord Nederland gevallen. Nou vooruit, wel bij de receptie ter ere van de lancering van de Netherlands-American Business Council, samen met minister Ploumen, maar dat telt niet. En, toegegeven, ook tijdens het onderhoud met minister Dijsselbloem en DNP-president Klaas Knot, hebben we het wel even over Nederland gehad. Maar in de internationale arena is ons landje nergens genoemd.

Larry Summers - rtr

Larry Summers – rtr

Totdat vanmiddag, out of the blue, niemand minder dan Larry Summers, het woord liet vallen. Larry zat in een paneldiscussie met andere zwaargewichten als Martin Wolf, Mohammed El-Erian en Brad DeLong bij het jaarlijkse feestje van bankenlobbyclub IIF. Het thema was groots en meeslepend, namelijk ‘Groei en gelijkheid’.

Op zijn bekende wijze stelde hij: ‘inequality is morally and pragmatically not right’. Lees verder

‘Ook VS moeten expertise Wereldbank gebruiken’

De Wereldbank is een ontwikkelingsbank voor de Derde Wereld. De rijke westerse landen hebben die instelling niet nodig, behalve dan als instrument om macht uit te oefenen in Latijns Amerika, Afrika en zuidelijk Azië. Maar die visie kan overboord. Juist de ervaringen van de Wereldbank in ontwikkelingslanden kunnen de ontwikkelde landen nu goed gebruiken, zo klinkt het in Washington.

Hoofdkantoor Wereldbank

Hoofdkantoor Wereldbank in Washington

In een paneldiscussie bij het IMF over infrastructurele investeringen in een tijd van hoge schulden en lage groei stelde Harvard-hoogleraar Ken Rogoff gisteren bloedserieus dat het hoog tijd is dat de Verenigde Staten de Wereldbank te hulp roepen. ‘Dat is een instelling met precies die expertise die we hier nu nodig hebben’, zei hij verwijzend naar de infrastructurele uitdagingen van het land.

In meer landen is de situatie tamelijk ernstig, maar de staat van de infrastructuur in de VS is bedroevend.  Lees verder

De Washington Post heeft belangrijker onderwerpen

Ook het hotelwezen heeft het moeilijk, begrijp ik. Nog niet zo lang geleden hoefde ik ’s ochtends – als ik in Washington was om Voor- of Najaarsvergaderingen van IMF en Wereldbank te verslaan – alleen maar mijn deur open te doen om één, twee en soms zelfs wel drie kranten op mijn deurmat aan te treffen. Dat is niet meer. Nu ligt er als ik geluk heb één of twee stapeltjes in de lobby.

Washington Post 2Vanmorgen had ik geluk. Er lagen enkele Financial Times’ en Washington Posts op mij te wachten. De Britse zakenkrant (de Amerikaanse editie is nog een ouwerwetse broadsheet) opende zoals ik al verwachte met de waarschuwing van het IMF voor een nieuwe recessie in de eurozone. Vlug keek ik wat de Washington Post van de Word Economic Outlook had gemaakt – je moet toch weten of de stukken van je collega’s vergelijkbaar zijn met die van jezelf, nietwaar? Maar wat ik ook bladerde, geen enkel stuk over het vlaggenschip van het IMF. En dat terwijl ze daar vroeger altijd groot mee uitpakten.

De Amerikaanse economie is een van de lichtpuntjes in de wereld, dus daar hoef je als krant niet zo mee uit te pakken – waarschuwingen doen het nu eenmaal beter in de krantenkolommen. Het fonds somberde vandaag wel over de financiële sector en dan met name over de Amerikaanse vermogensbeheerindustrie. Dus vermoedelijk pakt de Post morgen wel uit met het Financial Stability Report.

Enfin, waar pakt de krant dan wel mee uit? Nou, met nieuwe wezen in Liberia en Sierra Leone, met de Islamitische Staat, met de kans op overstromingen in Amerikaanse steden en natuurlijk met de midterm elections.

Gisteren schreef ik hier dat Obama die stevig gaat verliezen. De impliciete boodschap was dat hij nu al niks meer voor mekaar krijgt, als hij met een volledig vijandig Congres (Huis van Afgevaardigden én Senaat) te maken krijgt, kan hij beter terug naar Chicago (of Hawaï of Indonesië) gaan.

Wel ik had het mis.  Lees verder