De huizenmarktzeepbel was onvermijdelijk

Soms heb je van die interviews die veel meer opleveren dan je kwijt kunt in de krant. Het vraaggesprek dat collega Hinrichs en ik laatst met oud-CPB-directeur Coen Teulings hadden, is hier een voorbeeld van. Hoewel we in dat geval toch echt wel de ruimte hadden gekregen met een artikel op de voorpagina en een uitgebreid stuk binnenin, viel er toch best veel over de rand.

CoenTeulings_ANPGelukkig bestaat er ook zoiets als het web. Daar ben je niet echt aan ruimte gebonden. In het geval van Teulings viel dan ook online te lezen wat hij van Cambridge, waar hij nu hoogleraar is, vindt, namelijk:

‘Het is daar echt een Harry Potterdorp, King’s College is een soort Griffoendor, Trinity lijkt op Zwadderich. Ik heb het er prima naar mijn zin.’

Die prachtige typering was tot onze grote spijt door de eindredactie uit de krantenproductie gesneden. Jammer, maar daar is overheen te komen. Wat echter de krant, noch het web heeft gehaald is Teulings’ inschatting dat de huizenmarktzeepbel die in de afgelopen jaren langzaam leeg is gelopen een voorbeeld was van een onvermijdelijke bubbel.

Voorbereiding

Hoe dat precies in elkaar steekt, blijkt uit een stuk dat de econoom ons had toegestuurd als voorbereiding op het interview. Dat was nogal een technisch verhaal, dus lijkt het me beter om dat hier samen te vatten dan integraal te presenteren.

Lees verder

Advertenties

Zal Poetin zich tot een Saddam ontpoppen om de baas te blijven?

Het is een beeld dat Russische beleidsfunctionarissen maar niet uit hun hoofd krijgen: het beeld van een onderonsje tussen de Amerikaanse president Barack Obama en de Saoedische koning Abdullah, van twee mensen die in het geniep besluiten om het oliewapen in te zetten tegen de Russische president Vladimir Poetin.

(Colourbox)

(Colourbox)

Er is geen enkel bewijs voor zo’n samenzweringstheorie, zegt Michael Kroetikin van de denktank Carnegie, maar voor het Kremlin staat het buiten kijf dat de VS en Saoedi-Arabië een geheime deal hebben gesloten om het de Russen lastig te maken. De gedachte is dat de landen de oliemarkt zijn gaan overvoeren, wat de olieprijs in de afgelopen maanden met 30% heeft doen kelderen. De Russische overheid zal in die lijn van redeneren minder oliegeld binnenharken, waardoor ze zich gedwongen zal zien allerlei sociale programma’s te beëindigen. De volksopstand die dan uitbreekt zou Poetin vervolgens de kop kosten.

Einde Sovjet-Unie

De vraag waarom de Saoedi’s zich voor zoiets zouden lenen, wordt niet gesteld. Dat ze zelf ook enorme sociale programma’s hebben opgetuigd die met de huidige lage olieprijs onbetaalbaar worden, komt niet in de Russische geest op. Voor hen is het simpelweg een vergelijkbare ontwikkeling als medio jaren tachtig toen de Amerikanen en Saoedi’s volgens de Russen ook al een daling van de olieprijs orkestreerden, een daling die uiteindelijk de val van de Sovjet-Unie inleidde.

Dit denken tekent de KGB-mentaliteit die de functionarissen in het Kremlin hebben geërfd uit de Sovjet-tijd, zegt Kroetikin.  Lees verder

Er is goede en slechte deflatie, en vermoedelijk iets daar tussenin

Vanavond hield de Tweede Kamer een rondetafelgesprek over de deflatierisico’s voor Nederland en de eurozone. Mensen als DNB-president Klaas Knot, CPB-directeur Laura van Geest en de economen Mathijs Bouman, Lex Hoogduin, Roel Beetsma en Sylvester Eijffinger werden gehoord. Graag had ik daar bij willen zijn, maar helaas lukte het thuis niet om dat te organiseren.

Daarom doe ik zelf maar een eigen duit in het zakje. Laten we beginnen met een quote van Taro Aso. De Japanse minister van financiën stelde vorig jaar in een lezing (waar ik bij aanwezig was):

‘Deflatie is doodgaan in slow motion, zoals bij onderkoeling gebeurt. In eerste instantie doet het niet zo veel pijn. Je merkt geen koopkrachtverlies als het prijspeil daalt. Maar op het moment dat je beseft dat je in de val zit, is het te laat. Dan kun je niet meer ontsnappen.’

Pijlen Colourbox

Foto: Colourbox

Dan wachten consumenten en bedrijven eindeloos met spenderen en investeren en verdwijnen langzaam maar zeker de ‘animal spirits’ uit de economie, aldus Aso. Hij benadrukte daarbij dat Japan niet al van meet af aan in die deflatoire spiraal weggleed. Dat gebeurde pas vanaf 1997, acht en zes jaar na het uiteenspatten van de zeepbellen op respectievelijk de aandelen- en vastgoedmarkt. Kortom, zo luidde Aso’s boodschap, wees op je hoede. Lees verder

Noord-Holland past zestig keer in Bangladesh

Toen ik afgelopen zomer met mijn vriendin en twee dochters een paar dagen in Londen was, vertelde ik ze dat we in de grootste stad van Europa waren, Moskou even daargelaten. Eigenlijk had ik moeten zeggen ‘metropolitaan gebied’, maar soit. ‘Heel leuk hoor pap’, zei mijn oudste dochter Iris, ‘maar hoe groot is dat dan?’

Tja, hoe leg je dat uit? ‘Oké, we wonen in Alkmaar. Dat ken je. En je kent ook Amsterdam. Wel, Alkmaar past acht keer in Amsterdam en er passen zestien Amsterdams in Londen.’ Daar voegde ik aan toe: ‘Je weet dat ik een paar jaar geleden voor de krant naar Tokio mocht. Dat is ’s werelds grootste stad. Daar gaat Londen weer drie keer in. Moet je je voorstellen.’

Ik moest hier aan denken toen ik per ongeluk op een oud, maar prachtig blogje van Mathijs Bouman stuitte: Hoe rijk zijn onze provincies?. Daarin schrijft hij dat Noord-Holland een ‘bruto provinciaals product’ heeft dat vergelijkbaar is met dat van Bangladesh. Dus dan ga ik, geograaf die ik van origine ben, meteen zitten kijken hoe Noord-Holland en Bangladesh zich verder tot elkaar verhouden. Zo wonen er 157 miljoen mensen in het Zuid-Aziatische land, bijna zestig keer zoveel als de 2,7 miljoen inwoners van onze noordwestelijke provincie. Ook blijkt het land qua oppervlakte zestig keer zo groot te zijn.

Afbeelding

Vervolgens kan ik dan weer heel lang naar het kaartje dat Mathijs in zijn blog heeft opgenomen. Friesland vergelijkbaar met Oeganda? Fascinerend. Zuid-Holland is economisch gezien even machtig als Vietnam? Wauw.

Lees verder

Verslaafd aan Dan Carlin

Trouwe volgers van dit blog zullen vermoedelijk gemerkt hebben dat de aantallen posts wat zijn teruggelopen de laatste tijd. U kunt daar collega Jeroen Piersma op aanspreken. Hij is het immers geweest die mij een tijdje terug op het spoor van Dan Carlin heeft gebracht.

Hardcore HistoryCarlin is Amerikaanse journalist die tegenwoordig leeft van de historische podcasts die hij heeft gemaakt. De amateur-historicus kan zo boeiend over allerlei historische gebeurtenissen vertellen dat hij wereldwijd een enorme schare fans heeft vergaard en ik ben er nu een van. Zijn ‘hardcore history’ is werkelijk verslavend.

Urenlang zit ik tegenwoordig met een koptelefoon op te luisteren naar zijn verhalen over de Mongolen (‘Wrath of the Khans’ part 1, 2,3 & 4), de Germanen en Vikingen (‘Thor’s Angels’), het Oostfront (‘Ghosts of the Ostfront’ part 1,2,3 & 4), de Eerste Wereldoorlog (‘Blueprint for Armageddon’ part 1,2,3 & 4, terwijl deel 5 en 6 nog moeten verschijnen), de geallieerde bombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog (‘Logical Insanity’) en sinds gisteren de Wederdopers in Münster (‘Prophets of Doom’). Het is werkelijk fantastisch. Carlin is die leraar die je altijd heb willen hebben. Ga er voor zitten … en huiver, want de hel is nooit ver weg bij deze man: Bagdad 1258, Münster 1534, Verdun 1916, Hamburg 1943, Wit-Rusland 1944. Wat een verhalen.

Lees verder

Ruzie binnen de ECB? regionaliseer de centrale banken

In de wekelijkse nieuwsbrief die hoofdeconoom Erik Nielsen van UniCredit vandaag naar zijn klanten heeft gestuurd, staat een interessante oplossing voor een belangrijk monetair probleem in de eurozone, namelijk voor de neiging van centrale bankiers om zich voor het nationale karretje te laten spannen, een probleem dat vorige week plotseling zichtbaar werd (en dat vervolgens door president Draghi weer werd met de mantel der liefde werd bedekt).

Hoofdgebouw ECB in Frankfurt_RTS

Hoofdgebouw ECB

Toen de monetaire unie werd opgericht stond het voor de ‘founding fathers’ buiten kijf dat de ‘governing council’, het bestuur van de centrale bank, volstrekt onafhankelijk van de politiek kon opereren. De verschillende leden, de zes directieleden en de 18 (vanaf 1 januari19) nationale centrale bankiers, vertegenwoordigen allemaal de hele eurozone en nadrukkelijk niet hun eigen land. Om te voorkomen dat ze als landenvertegenwoordigers zouden worden gezien, werd bijvoorbeeld bepaald dat de notulen jarenlang geheim zouden blijven.

Nielsen:

“…it seems a bit ironic that when the Eurosystem was created it was Germany and the Bundesbank that insisted on keeping the minutes of the GC meetings secret for so many years precisely to avoid that peripheral central bank governors would be caught up in the national debate, rather than take a pan-Eurozone approach to ECB policies. Today, no national central bank seems more involved in the national debate – shaping it and being shaped by it – than the Bundesbank.”

De druk op iemand als Klaas Knot, maar vooral op de Duitser Jens Weidmann om de respectievelijk Nederlandse en Duitse belangen te behartigen is enorm. Dat de bankiers allemaal in eigen land zijn opgeleid en die ‘mindset’ nooit meer kwijtraken, maakt dat ze die druk vermoedelijk ook uiten in het bestuur. Het is in ieder geval duidelijk dat de verschillende centrale bankiers opmerkelijk goed het publieke debat in hun land uitdragen. Meningsverschillen kunnen dan mogelijk al snel in ruzies ontaarden, zoals vorige week plotseling breed werd uitgemeten.

Vijf euro regio’s

Lees verder

Welke vijf trends bepalen waar het heen gaat met de wereld?

Waar gaat het heen met de wereld? Wat zijn economisch, politiek en sociaal-cultureel de trends? Nu al komen de eerste uitnodigingen binnen van banken en vermogensbeheerders die graag vooruitblikken op het nieuwe jaar. En zelf zijn we bij Het Financieele Dagblad ook al druk in de weer met onze Outlook 2015.

Tokyo Imperial Palace GardenHoe nuttig het misschien ook is om even te contempleren over weer een nieuw jaar, meestal zijn de geboden inzichten simpelweg een uitwerking van de bestaande ontwikkelingen die vervolgens nog wat worden doorgetrokken. Boeiender zijn de vooruitblikken van mensen die graag buiten de box denken, zoals Steen Jakobsen van Saxo Bank. Lees hier bijvoorbeeld wat ik vorig jaar schreef over zijn ‘outrageous predictions’.

Het kan evenwel nog een stuk doordachter. Zo stuitte ik toevallig onlangs op een stuk van Daniel Drezner, een hoogleraar aan de Tufts University in Massachusetts en fellow van denktank Brookings Institution in Washington. Deze man denkt naar eigen zeggen veel na over de toekomst en daarbij laat hij zich graag leiden door andere denkers die in paren, maar onafhankelijk van elkaar, een bepaald terrein hebben blootgelegd. Zo heeft Drezner vijf ‘known unknowns’ over de mondiale ontwikkelingen opgesteld. Ik vond ze zo aardig dat ik ze hier nog eens bespreek:

1) De Summers/Gordon kwestie

Het was Larry Summers die eind vorig jaar de ‘secular stagnation hypothesis’ afstofte, de theorie die ervan uitgaat dat de geïndustrialiseerd economieën zich onmogelijk op eigen kracht aan de huidige stagnatie kunnen ontworstelen. Het probleem is dat er te veel gespaard wordt en te weinig geïnvesteerd. De reden voor dat laatste zou de stelling van Robert Gordon zijn dat de computer en het internet veel minder bijdragen aan de economische ontwikkeling op de langere termijn dan eerdere grote ontdekkingen als de verbrandingsmotor en elektriciteit. Het effect van technologische ontwikkeling is simpelweg fors aan het dalen. Lees hierover het uitstekende e-book van Coen Teulings en Richard Baldwin, met bijdragen van Summers en Gordon zelf. Lees verder