Zal Poetin zich tot een Saddam ontpoppen om de baas te blijven?

Het is een beeld dat Russische beleidsfunctionarissen maar niet uit hun hoofd krijgen: het beeld van een onderonsje tussen de Amerikaanse president Barack Obama en de Saoedische koning Abdullah, van twee mensen die in het geniep besluiten om het oliewapen in te zetten tegen de Russische president Vladimir Poetin.

(Colourbox)

(Colourbox)

Er is geen enkel bewijs voor zo’n samenzweringstheorie, zegt Michael Kroetikin van de denktank Carnegie, maar voor het Kremlin staat het buiten kijf dat de VS en Saoedi-Arabië een geheime deal hebben gesloten om het de Russen lastig te maken. De gedachte is dat de landen de oliemarkt zijn gaan overvoeren, wat de olieprijs in de afgelopen maanden met 30% heeft doen kelderen. De Russische overheid zal in die lijn van redeneren minder oliegeld binnenharken, waardoor ze zich gedwongen zal zien allerlei sociale programma’s te beëindigen. De volksopstand die dan uitbreekt zou Poetin vervolgens de kop kosten.

Einde Sovjet-Unie

De vraag waarom de Saoedi’s zich voor zoiets zouden lenen, wordt niet gesteld. Dat ze zelf ook enorme sociale programma’s hebben opgetuigd die met de huidige lage olieprijs onbetaalbaar worden, komt niet in de Russische geest op. Voor hen is het simpelweg een vergelijkbare ontwikkeling als medio jaren tachtig toen de Amerikanen en Saoedi’s volgens de Russen ook al een daling van de olieprijs orkestreerden, een daling die uiteindelijk de val van de Sovjet-Unie inleidde.

Dit denken tekent de KGB-mentaliteit die de functionarissen in het Kremlin hebben geërfd uit de Sovjet-tijd, zegt Kroetikin. Ze denken dat ze door vijanden omringd zijn en dat de winst van de een altijd het verlies moet zijn van de ander. Kroetikin:

“The hereditary disease of the “enemies-are-everywhere” mentality frequently leads Russian decision makers to losses and defeat. In their relations with foreigners they usually pursue zero sum solutions, eagerly desiring to win and see the other party lose. The notion of a win-win approach remains alien to such negotiators.”

poetin_vladimir_anpHet verklaart ook waarom de Russen er alles aan doen om de ontwikkeling van Oekraïne te frustreren. Van een bloeiend buurland zou Rusland kunnen profiteren, maar in de Russische hoofden werkt het precies andersom: winst voor Kiev betekent verlies voor Moskou.

Wat zou er gebeuren als ook Oekraïne aanhaakt bij het Europese project en opstoomt in de vaart der volkeren, net als bijvoorbeeld Polen? Dan zou er geen buffer meer zijn tussen Rusland en het Vrije Westen, afgezien van Wit-Rusland, redeneert het Kremlin. En dan zou het een kwestie van tijd zijn voordat de gewone Rus door krijgt dat hij door een maffiose kliek wordt geregeerd, die consequent alle rijkdommen van het land afroomt. Dat mag niet gebeuren. In de woorden van Pavel Felgenhauer van de denktank Jamestown Foundation:

“The main strategic purpose of Putin’s involvement in Ukraine, the occupation of Crimea, and the escalating military support of the rebels is to prevent Ukrainian integration into European security, economic and political institutions. Kyiv must stay within Russia’s sphere of influence, totally separate from the North Atlantic Treaty Organization (NATO) and the European Union.”

Volgens Felgenhauer krijgen Westerse diplomaten in Moskou voortdurend landkaarten voorgeschoteld als ze aan de onderhandelingstafel plaatsnemen. De Russen stellen dan voor om Oekraïne en de rest van Oost-Europa op te delen in invloedssferen. ‘Net als in de dagen van Molotov en Ribbentrop’, aldus Felgenhauer.

“This week, the Kremlin stated its demands with utmost clarity: Putin’s press secretary Vladimir Peskov told the BBC: ‘We want to receive 100-percent guarantees that no one is thinking to bond Ukraine to NATO.'”

Oekraïne is bijna een kwart eeuw onafhankelijk, maar daar denken de Russen dus anders over. Dit denken in invloedssferen sluit ook aan bij de aanname van Russische functionarissen dat de beleidsmakers met wie ze onderhandelen thuis opdrachten kunnen geven aan bedrijven en instellingen, dat zij in het nationale belang bepaalde stappen zetten.

Kroetikin stelt:

“My foreign friends who have participated in negotiations with Russian officials say they were bewildered by the attitude of their Russian counterparts, who regarded the opposite party as just “America,” ”England,” ”Germany,” or ”Japan”, and insisted that the leaders of those nations could assign budgets to joint projects and give political commands to specific business companies.”

Voor de Russen is het heel normaal dat een bedrijf een opdracht van de politiek uitvoert ook als dat slecht uitpakt voor de winst. Zo zijn ze ervan overtuigd dat Amerikaanse olieconcerns de opdracht hebben gekregen van Obama om LNG (vloeibaar gas) naar Europa te exporteren om Gazprom dwars te zitten.

‘Vloek van externe inkomstenbronnen’

Het is een houding die het resultaat is van wat Arvind Subramanian, verbonden aan de denktank Peterson Institute, de ‘vloek van externe inkomstenbronnen’ noemt. Door de verkoop van olie en andere grondstoffen stroomt er zo veel geld de schatkist in dat de overheid nooit afhankelijk is van belastinginkomsten. Er kan dus ook nooit een beweging ontstaan die zegt: ‘no taxation without representation’ en zo groeit er ook nooit een gezond systeem.

Het overheidsbudget kan door de leiders in Rusland (of in Saoedi-Arabië, Egypte, Venezuela etc.) naar believen worden ingezet, maar efficiënte politieke instellingen en dynamische bedrijfstakken worden er doorgaans niet mee opgebouwd. Subramanian:

“Het gaat er niet om de dienstverlening te verbeteren, of om ondernemend talent de ruimte te geven. Investeringen zijn in de eerste plaats bedoeld om banen te creëren en daarmee afhankelijkheidsrelaties. Zo ontstaan patronagenetwerken en voert cliëntelisme de boventoon. Ongebreidelde bureaucratie versterkt dat.”

Mijn inschatting is dat Poetin en de zijnen onvoldoende vertrouwen hebben gehad in de kracht van de ‘vloek’. Ze raakten door angst overmand door de opstand die een jaar geleden in Kiev begon en die president Janoekovitsj uiteindelijk de kop kostte. ‘Dat kan ons ook overkomen’, zal Poetin hebben gedacht. Maar Oekraïne was een economische ‘basket case’, een land waarin de mensen al jaren stilstand beleefden terwijl hun leiders en de oligarchen het land leegroofden.

Dat laatste deed (en doet) de kliek rondom Poetin natuurlijk ook, maar die zorgde er ook voor dat het volk niet helemaal achterbleef. Iedereen werd er toch echt steeds welvarender. Van enige noemenswaardige oppositie was geen sprake. Met een beetje handig manipuleren en het uitdelen van wat cadeautjes hier en daar had Poetin het volgens mij nog decennia vol kunnen houden, ook met een Oekraïens buurland dat zich met behulp van Europa zou ontwikkelen.

Saddam Hoessein

Maar nu is het allemaal een stuk lastiger geworden. De Oekraïense economie ligt in puin en de Russische staat op het punt van instorten door de sancties en de inzakkende olieprijs. Het land is een paria dat z’n toevlucht zoekt tot China en z’n gas vermoedelijk voor een schijntje verkoopt. En mocht het door een deus ex machina toch goed komen, dan zal het jaren duren voordat de broodnodige westerse investeerders weer durven instappen.

Het Russische volk is in de afgelopen jaren gewend geraakt aan een geleidelijke welvaartsstijging, maar dat zit er voor de komende jaren vrijwel zeker niet meer in. Vermoedelijk zal Poetin zich tot een Saddam Hoessein of een Moammar Khadaffi ontpoppen om de macht in handen te houden. Voor de Russen betekent dat terreur en ellende, voor ons grote geopolitieke onzekerheid.

2 gedachten over “Zal Poetin zich tot een Saddam ontpoppen om de baas te blijven?

  1. Poetin’s probleem is dat hij aan de macht moet blijven om door z’n opvolger(s) niet in de gevangenis te belanden, iets wat bij alle despoten speelt. Als Assad in Syrie een uitweg (=asiel) was geboden (hoe moreel verwerpelijk ook) was de situatie daar nu heel anders geweest. Bv. de Sjah in Iran is een goed voorbeeld.

  2. Nou Marcel; je hebt weer een ” geweldig ” stukje Westerse Propaganda tentoongesteld.
    Cees Hamelink praat over dat soort journalistiek waarbij mensen een bepaalde mening /stemming verkondigen die mensen aanzet tot dingen waartoe ze zichzelf onder normale omstandigheden niet in staat achten. Spin dokters en leugenaars zijn hiervoor verantwoordelijk, misschien overigens zonder dit zelf te beseffen, of zonder voldoende de bekende w’s van de totaal 5 w’s te checken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s