Soms mislukt een interview, maar is dat welbeschouwd niet eens erg

Het was een rampzalig interview, maar toch liep ik met een glimlach op mijn gezicht het indrukwekkende gebouwencomplex uit. Ik had vroeg op de dag een uur doorgebracht in de werkkamer van Jörg Krämer, hoofdeconoom van Commerzbank, en amper de kans gehad mijn vragen aan hem te stellen. Gelukkig had hij me wel op allerlei interessante ideeën gebracht, waardoor ik het vraaggesprek absoluut niet als mislukt beschouwde.

Foto: Commerzbank

Foto: Commerzbank

Het begon er gisteren mee dat de assistente van Herr Doktor Krämer ziek was en dat betekende dat hij zelf achter de koffie aan moest – niet zijn sterkste punt. Vervolgens moest hij agendatechnisch even heel diep gaan zitten nadenken. Toen hij daarmee klaar was, kon het gesprek beginnen, maar al heel snel werd duidelijk dat de assistente een belangrijke buffer is tussen de econoom en mensen die hem even nodig hebben.

De telefoon ging nogal eens af. (Het was de dag na de €1,14 biljoen van Draghi dus logisch dat de ‘Chefwitschaft’ door veel mensen gezocht werd) Meestal drukte hij het signaal weg, maar dan was hij wel weer zo van zijn à propos dat hij niet meer wist wat hij eigenlijk wilde vertellen.

Soms nam hij ook gewoon op. ‘Sorry, deze moet ik nemen, het is mijn hoogste baas, (ceo Martin Blessing, red.)’, zei Krämer op zeker moment. ‘Hij wil weten wat Draghi nu precies heeft gezegd gisteren.’

Maar hij zag er geen been in om zelf ook te bellen. Op mijn vraag hoe het nu precies juridisch zit met de risicodeling waartoe de ECB gedeeltelijk heeft besloten, raakte Kramer even de weg kwijt. En dus belde hij een lid van zijn staf, zette het geluid op de speaker en stelde hem mijn vraag. Deze persoon begon in rap Duits een juridische verhandeling over ‘collective action clauses’, over ‘pari passu’ en hoe verantwoordelijkheden naar rato (?) worden gedragen. Toen hij klaar was, zei Krämer me: ‘Da’s helder, nietwaar?’.

‘Dat doet me denken aan een stuk dat ik in april heb geschreven’, zei de vriendelijke Duitser even later. ‘Ik zal het even voor je uitdraaien.’ Nu stond die printer een eindje verderop in het kantoorgebouw, en u begrijpt het: dat liep technisch ook niet helemaal soepel.

Na drie kwartier begon Krämer op zijn horloge te kijken en een beetje te hupsen in zijn stoel. Een kwartiertje later zei hij: ‘Ik hoop dat je voldoende informatie heb, maar we moeten er een punt achter zetten. Ik moet naar een afspraak.’

Conclusie

Enfin, wat had ik inmiddels opgestoken? Wel, onder meer dat ze bij Commerzbank een half jaar geleden al hadden gezegd dat QE er aan zat te komen; dat niemand bij de bank verbaasd was dat het opkoopprogramma zo groot is uitgevallen – “Draghi houdt nu eenmaal van grote getallen” – en dat ze bij Commerzbank niet denken dat het helpt. Het is volgens Krämer duidelijk dat de ECB simpelweg de politici in perifere landen te hulp is geschoten en dat die nu helemaal niet meer zullen hervormen. Kortom, grotendeels het standaardverhaal dat je in Duitsland overal hoort. Maar dan wel met de toevoeging dat dit pas QE1 is. Reken alvast maar op QE2.

Interessanter was echter Krämers verhaal over de loonontwikkeling in Duitsland. Hij benadrukte dat Frau Merkel overal in Europa de hervormingen preekt, maar ondertussen thuis druk bezig is ze terug te draaien. Het minimumloon is flink verhoogd, de werktijd verkort en de flexibiliteit ingeperkt. Het resultaat is dat Duitse bedrijven dit jaar en volgend jaar te maken krijgen met een stijging van de loonkosten van meer dan 4%.

Duitsland, het nieuwe Frankrijk

De concurrentiekracht erodeert waar je bij staat en op de lange termijn kan dit niet worden gemaskeerd door het ruime ECB-beleid, denkt Krämer. Hierop overhandigde hij me een artikel dat hij ergens vorig jaar had geschreven met de  titel: “Germany – the next France”. Wat me nu in Duitsland zien gebeuren is hetzelfde als in Frankrijk tien jaar geleden. Dat land groeide toen tamelijk snel, mede vanwege het veel te ruime ECB-beleid van die jaren. Het suste de politici in slaap en zorgde voor te veel macht in handen van de vakbonden.

Op een bepaald moment prijs je jezelf uit de markt en dan blijkt tijdens de volgende crisis dat je geen manoeuvreerruimte meer hebt, aldus Krämer. Dan kom je daar niet meer krachtig uit.

Duitsland, het nieuwe Frankrijk? Het klinkt wel aardig, maar toch geloof ik er bitter weinig van. Volgens mij zijn loonsverhogingen bittere noodzaak, net zoals in Nederland overigens. Krämer is bang dat Duitsland zijn competitieve kracht verliest en dat dan de enige motor van de eurozone stilvalt. Maar daarmee draait hij de boel om. Duitsland kon door de hervormingen van kanselier Gerhard Schröder – die vooral neerkwamen op loonmatiging – concurrerend worden en profiteren van de door de lage rente (ECB-beleid om Duitsland bij te staan) ontstane koopdrift in de periferie. Ze zijn alleen veel te lang doorgegaan met die loonmatiging. Daardoor is het land een exportkampioen geworden, een land dat veel te veel spaart en te weinig investeert en absoluut geen motor is voor de rest van de eurozone. Het land parasiteert simpelweg op de vraag in het buitenland.

Rebalancing

Dat nu eindelijk de lonen stijgen – vooral aan de onderkant (waar de ‘propensity to spend’ zoals dat zo mooi heet het hoogste is) – is juist erg goed nieuws. De arbeider krijgt eindelijk loon naar werken en als hij het gaat besteden heeft iedereen daar baat bij: de Duitse binnenlandse economie en ook het buitenland. Het biedt de periferie mogelijkheden om te exporteren en het geld dat ze in het noorden hebben geleend af te betalen.

Eindelijk zien we de rebalancing van de eurozone, dacht ik enthousiast. Samen met die €1140 mrd van Draghi moet het wel goed komen. Dat zal echter niet de gedachte zijn die Krämer aan zijn baas zal hebben verteld.

Vanmorgen las ik overigens dat het Handelsblatt ook een interview met de man heeft gehouden. Daarin zegt hij dat het beleid van de ECB slechts bedoeld is om de euro te verzwakken en waarschuwt hij voor een valutaoorlog. Zou best kunnen. Maar Europa kan er natuurlijk zonder meer op wijzen dat zij nu aan de beurt is. Als de Federal Reserve, Bank of England en de Bank of Japan aan QE mogen doen, dan mag de ECB dat ook.

Een gedachte over “Soms mislukt een interview, maar is dat welbeschouwd niet eens erg

  1. Pingback: Duitsland is ‘s werelds grootste exporteur van kapitaal | Marcel de Boer

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s