Wordt Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker een moderne koning Willem I?

Niets menselijks is ons FD-redacteuren vreemd. Als Hans-Werner Sinn, misschien wel de bekendste Duitse econoom van het moment, weer eens wat roept, dan denken wij onmiddellijk: ‘Och hemel, daar heb je die malle kabouter weer’. Sinn heeft nu eenmaal zo’n baardje waar je meteen een mooie rode puntmuts bij fantaseert.

hanswernersinn-hh

Hans-Werner Sinn (Foto: Hollandse Hoogte)

Dat laat onverlet dat Sinn vaak hele intrigerende visies debiteert. Sinds kort mailt de instelling waarvan hij president is, voluit het Leibniz-Institut für Wirtschaftsforschung an der Universität München (beter bekend als het Ifo-instituut) mij regelmatig rechtstreeks persberichten om Sinn’s ideeën aan de man te brengen.

Zojuist kreeg ik weer zo’n ‘Ifo Viewpoint’ binnen. En deze – No. 162 Europe’s Shadow Budget – is ook weer een heerlijk prikkelende. Het is een tekst die me onwillekeurig deed denken aan ons koningshuis en aan een van de redenen waarom ik soms een rabiaat republikein ben.

Juncker-plan

Sinn’s stuk gaat over het stimuleringsplan van voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie. Dit Juncker-plan is bedoeld om de eurozone aan te zwengelen door in de jaren 2015-2017 €315 mrd te investeren in publieke projecten. Het fonds van Juncker is in de ogen van Sinn gewoon een gigantische schaduwbegroting, het is twee keer zo groot als het jaarlijkse officiële budget van de Europese Unie en uiteindelijk niets anders dan een manier om overheden te helpen de schuldlimieten van ‘Maastricht’ te omzeilen.

De investeringen zullen worden georganiseerd door het nieuwe European Fund for Strategic Investment (EFSI) dat onder de Europese Investeringsbank (EIB) gaat vallen. Er wordt door die laatste €5 mrd aan startkapitaal in het fonds gestoken – aangezien de EIB van de Europese overheden is, gaat het dus om gemeenschapsgeld – en daar bovenop komt nog €16 mrd aan garantiegeld van de Europese Commissie. Vervolgens wordt er een hefboom van 15 ingezet, waardoor het fonds uitgroeit tot de beoogde €315 mrd.

 ECB-opkopen

Die hefboom komt tot stand door nieuwe leningen uit te geven, papier dat private partijen mogen kopen. Sinn vraagt zich echter af wie er zo gek is dat te gaan doen. Wel, stelt hij, dat wordt natuurlijk de Europese Centrale Bank. Van het opkoopprogramma van €1,1 biljoen moet 12% (€132 mrd) supranationaal worden ingezet, zo besloot Frankfurt vorige maand.

Eerder vroeg ik mij al af waar de ECB dat papier vandaan denkt te halen. ‘Instellingen als de EIB of noodfonds ESM hebben simpelweg niet genoeg papier uitgegeven om er bijna twee jaar lang maandelijks voor €5 mrd à €6 mrd van op te kopen’, schreef ik in het FD. ‘De ECB zal dan moeten uitwijken naar obligaties van nationale investeringsbanken, maar daarover heeft Frankfurt nog niets gezegd.’

Sinn stelt vast dat de ECB dus gewoon de helft van de totale hefboom gaat verzorgen. Voor een rechtgeaarde Duitser is dit natuurlijk een grof schandaal:

“It won’t be private investors, but taxpayers who, as silent partners in the ownership of the central banks, would jointly bear a significant portion of the risk. Chancellor Merkel’s categorical No to Eurobonds is being respected only inasmuch as a different semantics for their introduction has been chosen.”

Met het geld zullen dus allerlei projecten worden gefinancierd om daarmee de economie aan te zwengelen, de begrotingsstimulans waar zo veel economen al heel lang om vragen. Een flink deel van hen zou graag zien dat er nog veel meer wordt geïnvesteerd, maar à la. Beter iets dan niets. Sinn verwacht dat het programma absoluut de vraag stimuleert en de economie zeker een duw in de goede richting geeft.

De impuls is dan ook niet het probleem, wel de opzet:

“…the program is legally dubious because it creates a massive shadow budget financed by borrowing that will operate parallel to the EU and the national budgets. There is also a substantial risk sharing burden imposed on tax payers. Because every country, regardless of its creditworthiness, can borrow at the same interest rate, projects will be undertaken in countries that have lately burned such huge amounts of capital that they can no longer tap financial markets for funding.”

Sinn is bang dat het Juncker-plan de gezonde marktprocessen verstoort. De allocatie van het kapitaal zal sub-optimaal zijn, waardoor de groei op de langere termijn lager uitkomt. Persoonlijk vind ik dat nogal geneuzel van een studeerkamereconoom. Zijn laatste bezwaar is sterker:

“Making matters worse, only a fraction of the new borrowing enabled by the mutualization of liability will be factored into national budgets. This will render meaningless EU-wide debt-management agreements, including the Stability and Growth Pact, which limits the overall deficit to 3% of GDP, and the 2012 “fiscal compact,” which stipulates that countries whose debt-to-GDP ratios exceed the 60% limit should reduce them by one-twentieth annually until they are in compliance.”

Daar komt dan nog bij dat banken sinds de kredietcrisis van alles over zich heen hebben gekregen voor het feit dat ze er een schaduwboekhouden op na hielden. Hierdoor was niet duidelijk hoe de risico’s precies verdeeld waren, waardoor de kredietcrisis zo’n enorme klap betekende voor de wereldeconomie. En nu besluit de Europese Unie zelf ook zo’n schaduwsysteem op te tuigen. Belachelijk, zegt Sinn dan.

Ik denk dat Sinn hier weer schromelijk overdrijft. Iedereen kent het Juncker-plan en iedere Rekenkamer kan controleren wat er met het geld gebeurt. ‘Schaduwbegroting’ is wat mij betreft dan ook een verkeerde term. Maar het doet me wel denken aan de ‘mooiste’ schaduwbegroting die er ooit is geweest, namelijk die van koning Willem I. Ik ga hier niet vertellen hoe zijn systeem werkte. Daarvoor verwijs ik graag naar Roel Janssen en zijn prachtige stuk op Follow The Money: ‘De lucratieve terugkomst van koning Willem I’.

“Willem Frederik had geen cent en geen land toen hij op 30 november 1813 met een vissersboot op het strand van Scheveningen werd afgezet. Als koning Willem I vergaarde hij een fortuin. Toen hij overleed, liet hij aan zijn drie kinderen tientallen miljoenen, kroondomeinen en paleizen na. Maar het land was bankroet en de staatsschuld van Nederland bedroeg 228% van het bruto nationale product.”

Willem was een uitgerangeerde edelman, die zijn ziel verkocht aan Napoleon om maar ergens vorst te mogen zijn. Toen in 1813 een paar heren in Den Haag een ceo nodig hadden om een nieuw land te gaan leiden, dachten ze per ongeluk aan deze Oranjetelg – die nooit een voet in Nederland had gezet. Minder dan drie decennia later was het Koninkrijk België kwijt en volkomen bankroet. Zijn nazaten staan wij nog altijd enthousiast met vlaggetjes te begroeten. O ironie.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s