Europa heeft geen Asian maar een European Infrastucture Investment Bank nodig

Knarsetandend kijken de Verenigde Staten toe hoe de Europese landen in het gevlij van China proberen te komen. De Amerikaanse frustraties zijn groot, maar het zijn de Europeanen die nog eens goed in de spiegel moeten kijken.

Alsof de Wereldbank zo’n brandschone instelling is, schrijft Martin Wolf woensdag in de Financial Times. ‘Mr. Lew zou eens de rol van de Bank in de financiering van Mobutu Sese Seko in Zaïre kunnen onderzoeken, één gruwelijk voorbeeld onder vele.’

De commentator maakt gehakt van het argument van de Amerikaanse minister van financiën dat de ‘Asian Infrastructure Investment Bank’ (AIIB) vermoedelijk niet zal werken conform ‘de hoge standaarden van de internationale gemeenschap’. Het is een al te doorzichtige poging van de Amerikaanse regering om de Europeanen te kapittelen, terwijl ze eigenlijk best graag mee had willen doen maar gedwarsboomd wordt door haar eigen Congres.

‘Steun het initiatief’

Chinese haven Qindao - Foto: Hollandse Hoogte

Chinese haven Qindao – Foto: Hollandse Hoogte

Wolf vindt dat de ontwikkelingslanden in Azië heel goed de miljarden van de door China opgetuigde ontwikkelingsbank kunnen gebruiken, dat het veel beter is dat de Aziatische spaaroverschotten in de eigen regio worden geïnvesteerd in plaats van in westerse staatsleningen en dat de Chinese initiatieven moeten worden gestimuleerd door het Westen, inclusief de VS.

In de multilaterale, door het Westen gedomineerde instellingen als IMF en Wereldbank moeten de opkomende landen een zware stem krijgen, zegt Wolf. Washington zal moeten erkennen dat deze landen een steeds grotere rol spelen op het wereldtoneel. En dat betekent om te beginnen dat ze de al vijf jaar geleden afgesproken hervormingen moet ratificeren. Doen ze dat niet dan bestaat de kans dat de nieuwe grootmachten zich helemaal afkeren van het Westen en de westerse idealen. Lees verder

Advertenties

€12.000 hulp voor iedere Griek

‘De rentedruk in Griekenland is lager dan in de meeste andere zuidelijke eurolanden’

Voor de eurosceptici onder ons is er bijna geen afschuwelijker begrip denkbaar: ‘transferunie’. Als landen er een potje van maken, moeten ze zelf op de blaren zitten. Dat was ook de gedachte achter de ‘no bailout’-clausule. Ons zuurverdiende geld mag niet in bodemloze Griekse putten belanden.

Toersiten bij het Parthenon in Athena rtrNatuurlijk is dat precies wat er toch is gebeurd. Weliswaar zijn de Europese stabilisatiemechanismen zo opgetuigd dat er in de afgelopen jaren geen transfers van noord naar zuid zijn gestroomd — er zijn slechts kredieten verstrekt — maar in het geval van Griekenland is er eigenlijk geen onderscheid meer te maken tussen hulp en krediet sinds de rentes op de leningen omlaag zijn gebracht en de looptijden verlengd.

Hulp aan de Griek

Economen van UniCredit hebben uitgerekend hoe groot de steun eigenlijk is. Contant gemaakt heeft een gemiddelde Griek via gesubsidieerde leningen en schuldherstructureringen (tegen rentes lager dan de markttarieven) van Europa en het IMF tussen de €8000 en €12.000 hulp ontvangen. En dan volgt de uitsmijter in de notitie van de Italiaanse bank:

“I may be missing something, but I can’t find any state in any fiscal federation, be in in the US, UK, Germany or Belgium, where the weakest state has received anything of this order of magnitude in fiscal relief.”

Lees verder

Zitten we weer in 1937?

Marktpartijen waarschuwen: ‘Yellen, maak in godsnaam niet dezelfde fout’.

De Federal Reserve heeft woensdag het woordje ‘patience’ geschrapt uit de schriftelijke verklaring die het rentebesluit begeleidde. De ervaren Fed-watcher weet genoeg: in juni gaat de rente omhoog, met een 25 basispunten. Aangezien het bankenstelsel voor het laatst in 2006 een verkrapping van de geldmarkt heeft doorgevoerd, zal het sowieso een historische stap worden.

yellen_janet_rtrNu zet een verhoging van het tarief van 0,25% naar 0,5% op zich natuurlijk nauwelijks zoden aan de dijk. Voor veel marktpartijen staat dan ook vast dat er een hele cyclus van aanvullende stappen volgt als de eerste stap eenmaal gezet is. Dan komt er na elke vergadering van het beleidsbepalende comité een ‘kwartje’ bij, net zoals dat tussen 2004 en 2005 gebeurde en de rente van 1% naar 5,25% werd opgevoerd.

Pauze

Ik geloof er eerlijk gezegd niets van. Ja, de Fed zal een paar stapjes zetten, maar al heel snel pauzeren om dan eerst eens rustig de eventuele gevolgen te evalueren. Lees verder

De wereld ís gek geworden

Wie steekt zijn geld in beleggingen waarvan zeker is dat ze minder opleveren dan de inleg? Wel, heel veel partijen. Al in negen eurolanden genereren staatsleningen met looptijden tot vijf jaar een negatief rendement. Analisten van JP Morgan becijferden dat de prijs van circa €2000 mrd aan Europese obligaties zo hoog is opgelopen dat het effectief rendement tot onder de nul procent is gezakt.

Hoe is het mogelijk? Natuurlijk zijn er veel partijen die erop speculeren dat de koersen nog verder stijgen nu de ECB zich heeft gemeld als grote koper. De centrale bank heeft €1140 mrd gereserveerd om leningen op te kopen en daarbij gezegd dat alle papier dat hoger rendeert dan -0,2% ingeslagen kan worden. Tot dat niveau loopt de ECB immers nog geen direct verlies. Het kan dus een strategie zijn om leningen te kopen en dan te wachten tot de ECB met haar stofzuiger voorbijkomt.

Animo is beperkt

Het gekke is alleen dat als je marktpartijen vraagt of ze hun stukken aan de ECB willen verkopen, de animo heel beperkt lijkt. Veel waarnemers vragen zich dan ook af of de ECB het programma wel de beoogde anderhalf jaar vol kan houden.

Het probleem zit ‘em natuurlijk bij de pensioenfondsen, verzekeraars en banken die stoïcijns op hun staatsobligaties blijven zitten. Zij kunnen niet anders, omdat ze door hun toezichthouders of vanwege de eigen reglementen worden gedwongen hun geld in ‘risicovrij’ papier te beleggen. Eerder schreef ik al op dit blog dat daar in normale tijden niets mee is, maar dat het nu gewoonweg pervers begint te worden.

‘Ik word daar gek van’

In zijn jongste nieuwsbrief aan zijn klanten getiteld ‘Is de wereld gek geworden?‘ schrijft Han de Jong, hoofdeconoom van ABN Amro, het schitterend op:

“Als mensen gevraagd wordt waarom beleggers volgens hen vasthouden aan obligaties met een negatief rendement, dan is één argument altijd dat veel marktpartijen daartoe door regelgeving worden gedwongen. Er wordt dan doorgaans begripvol geknikt en er valt een verpletterende stilte, wat erop wijst dat men dit blijkbaar een aanvaardbare redenering vindt. Ik word daar gek van.”

Han de Jong - ABN Amro (220x220)De Jong vindt dat we ons moeten afvragen wat dit zegt over onze regelgeving. Het idee achter de wet- en regelgeving is dat het de stabiliteit moet waarborgen. Bovendien moet het individuen beschermen en voorzien van inkomen na hun pensionering.

Gratis geld

De Jong:

“Ik ben deelnemer aan een pensioenfonds en heb een levensverzekering. Een deel van mijn spaargeld zit dus vast bij mijn pensioenfonds en mijn verzekeringsmaatschappij. En als ik het allemaal goed begrijp, vinden de meeste mensen dat het in mijn belang is dat mijn spaargeld wordt belegd met een negatief rendement. Ik kan die logica eigenlijk niet volgen, maar ik lijk de enige te zijn. Wat is er in hemelsnaam mis met mij?”

De stilte is inderdaad oorverdovend, net zoals het belachelijk is dat niemand gilt om extra overheidsinvesteringen. Geld is gratis. Er moeten toch voldoende projecten zijn waar het rendabel in gestoken kan worden.

‘Buy the rumour…’

Inmiddels begin ik er overtuigd van te raken dat de monetaire autoriteiten die op 22 januari tot het opkoopprogramma QE besloten, niet hadden verwacht dat de effecten zo groot zouden zijn. Ze hadden natuurlijk gedacht aan een ‘buy the rumour, sell the fact’-scenario. Zo ging het immers in de VS. Daar daalde de rente vooral in de aanloop naar het programma. Toen het eenmaal uitgevoerd begon te worden, ebden de effecten op de financiële markten weer weg. Aan deze zijde van de oceaan versnellen de bewegingen juist. De rentes dalen nog verder en bovendien zet de val van de euro onverminderd door.

Het verschil met de Amerikaanse QE is natuurlijk dat het aanbod van leningen in de VS enorm groot was, zeker ten tijde van QE1. Toen hadden de VS nog een begrotingstekort van 10%. De Europese landen brengen nu juist hun tekorten snel terug. Daarnaast speelt er nog, zo benadrukt Han de Jong, dat beleggers die dollars ontvingen van de Fed een veel grotere keus hadden aan beleggingsmogelijkheden dan de beleggers die nu euro’s krijgen van de ECB.

Helikoptergeld

Zoals ik afgelopen weekend al schreef, speelt de kapitaalmarkt in de VS een veel grotere rol in de financiering van economische activiteiten dan hier. Daar kun je met je geld dus uitwijken naar veel meer soorten leningen, securitisaties en andere beleggingen dan in Europa. Om die reden kan ook verwacht worden dat de Amerikaanse QE veel effectiever is dan de Europese. De kans dat hier al die ECB-miljarden in het financiële systeem blijven hangen – of juist de regio verlaten – is veel groter.

Om die reden had het volgens mij veel beter geweest als de ECB niet tot QE had besloten, maar in plaats daarvan voor helikoptergeld had gekozen. De ECB had die €1140 mrd gewoon onder alle ingezetenen van de eurozone kunnen uitdelen, een cheque van €3454 voor iedereen. Dat had de economie zeker uit het slop gehaald en de deflatoire wind doen keren.

Op hol

We zien momenteel alle financiële markten op hol slaan en menigeen begint bang te worden voor financiële zeepbellen. Dat was niet nodig geweest, denk ik. Lees svp nog eens mijn stukje ‘Een cheque voor iedere inwoner van de eurozone‘. Volgens John Muellbauer, hoogleraar in Oxford, had dat gewoon gekund volgens de richtlijnen van de ECB.

Ik heb begrepen dat deze econoom vorig jaar een presentatie heeft gehouden voor de centrale bankiers van Europa. Ze zagen er te veel problemen in, maar als ze het hadden gedaan hadden ze veel gekte voorkomen. En als bijkomend voordeel had Europa in één klap superpopulair geweest.

Kom op met die kapitaalmarktunie

Europa kan veel harder groeien, zeker als de suggestie van Klaas Knot wordt opgevolgd

Laat ergens de woorden ‘Goldman’ en ‘Sachs’ vallen en gegarandeerd stroomt binnen de kortste keren je mailbox of timeline vol met berichten van schuimbekkende lui die zeker weten dat de zakenbank verantwoordelijk is voor alle problemen in de wereld.

Toen Huw Pill, mijn favoriete Goldman-econoom, enkele weken geleden een uiterst boeiend rapportje over de Europese economie presenteerde en daar ook wat aanbevelingen aan toevoegde, zag ik tientallen tweets voorbijkomen van mensen die onmiddellijk concludeerden dat Goldman Sachs weer iets nieuws had verzonnen om over de ruggen van hardwerkende Europeanen bakken met geld te verdienen. Ik vermoed dat niemand de moeite had genomen om het verhaal even te lezen.

damrak_nyse_euronext_anpWat was de strekking van Pills stuk? Wel, dat Europa veel harder kan groeien als het zijn financiële structuur eens openbreekt. Pill, die keurig carrière maakte bij de ECB, de Bank of England en Harvard University, stelt in ‘Unlocking Europe’s Economic Potential through Financial Markets’ dat Europa veel te afhankelijk is van de banken en zo snel mogelijk moet opschuiven naar een meer Angelsaksisch systeem waarbij de markt de financiering voor bedrijven verzorgt.

Europese banken veel te groot

Pill maakt heel goed duidelijk waar ‘em de schoen wringt. Waar in Europa de banken goed zijn voor 70% van de externe financiering van ondernemingen en de kapitaalmarkt de overige 30% voor zijn rekening neemt, is dat ik in de VS precies het omgekeerde. Het gevolg is dat de banken hier niet alleen reusachtig zijn – in veel landen (zoals Nederland) zijn de bankactiva vele malen groter dan het bbp – maar ook dat ze met enorme hefbomen werken. Traditioneel hebben ze langjarige relaties met hun klanten en dat zorgt ervoor dat wanbetaling niet zo vaak voorkomt. De banken zetten dan ook weinig kapitaal opzij voor de leningen die ze verstrekken.

Lees verder

Wanneer raakt Europa’s geduld met Duitsland eens op?

Heb je je geld er doorheen gejaagd, dan kun je heus nog wel wat van ons en de andere Europese partners krijgen, als je maar hervormt. En als je je begroting niet op orde hebt, knijpen we wel een oogje dicht. Dan geeft Brussel je wel wat extra tijd, maar alleen als je hervormt.

Merkel hhWij Duitsers hebben dat onder kanselier Gerhard Schröder aan het begin van deze eeuw niets ontziend gedaan en moet je nu eens zien waar we staan. Wij hebben de begroting op orde, hebben onze werkloosheid opgelost en zijn de groeimotor van het continent. Dus flexibiliseer je arbeidsmarkt, moderniseer je belastingregime en liberaliseer je productmarkten. Maar als je denkt dat het niet hoeft, dan worden we heel erg boos.

Splinter en balk

Hervormen moet. Maar na het lezen van ‘German Rebalancing: Waiting for Godot?’ van Simon Tilford moest ik ineens heel erg aan Lucas 6, vers 42 denken: ‘Hoe kunt u tot uw broeder zeggen: Broeder, laat mij de splinter uit uw oog halen, terwijl ge de balk in uw eigen oog niet opmerkt; huichelaar’.

Tilford, onderdirecteur van de onafhankelijke Britse denktank Centre for European Reform, schrijft: Lees verder

Wat zeggen de Franse herstelbetalingen in 1871-1873 over de Europese schuldencrisis?

En zo zit je ineens met biografieën van Napoleon III en Piet Hein (van de Zilvervloot) op je schoot, omdat je zo nodig iets van Syriza wil begrijpen. Hoe gaat zoiets in zijn werk? Wel, via een blogpost van een van mijn favoriete economen: Michael Pettis.

De flamboyante Pettis, een in Spanje geboren Amerikaan die na een carrière als obligatiehandelaar en nachtclubeigenaar hoogleraar aan de universiteit in Peking werd, beschrijft de trends in de wereld altijd vanuit het raamwerk van de mondiale onevenwichtigheden. Hij laat zien dat de Europese schuldencrisis niets bijzonders is, maar simpelweg een uiting is van betalingsbalansproblemen zoals we er al heel veel hebben gezien in de geschiedenis.

Pettis schroomt niet de lezers van zijn boeken en blog een reis door de tijd te laten maken. Keizer Tiberius, de Brits-Indiase theehandel of de Chinese Boxeropstand zijn bij Pettis nooit ver weg. In een poging de clash tussen de Europese leiders met de Grieken van Syriza te duiden, ziet de econoom er ook geen been in om een zestien pagina’s (!) lange verhandeling te beginnen over de verstrekkende gevolgen van de Frans-Duitse oorlog van 1870-1871.

Slecht idee

Bismarck en Napoleon III na de Slag om Sedan van Wilhelm Camphausen

Napoleon III en Bismarck na de Slag bij Sedan

Napoleon III, keizer der Fransen, was in het nauw gedreven door de politiek van kanselier Otto von Bismarck om een Duitser op de Spaanse troon te krijgen. Hij voelde zich geprovoceerd, dacht nog eens aan zijn oom en de Slag bij Waterloo, en besloot toen Pruisen de oorlog te verklaren. Dat was een slecht idee. Het Pruisische leger was superieur aan het Franse; het had weliswaar minder manschappen, maar een veel betere organisatie. Voor hij het wist werd Napoleon bij Sedan gevangengenomen en even later stonden de Duitsers voor Parijs.

De Zuid-Duitse staten sloten zich aan bij Pruisen en in de Spiegelzaal van Versailles werd het Duitse keizerrijk uitgeroepen. De verslagen Fransen mochten vervolgens Elzas-Lotharingen afstaan een de Duitsers en ook nog eens — en dit is cruciaal in het verhaal van Pettis — herstelbetalingen doen voor het feit dat de Duitsers Frankrijk moesten komen bezetten.

Vijf miljard goudfranken

Berlijn eiste maar liefst vijf miljard goudfranken van Parijs, een bedrag dat neer kwam op 23% van het toenmalige Franse bbp en 20% van het Duitse. Lees verder