Kom op met die kapitaalmarktunie

Europa kan veel harder groeien, zeker als de suggestie van Klaas Knot wordt opgevolgd

Laat ergens de woorden ‘Goldman’ en ‘Sachs’ vallen en gegarandeerd stroomt binnen de kortste keren je mailbox of timeline vol met berichten van schuimbekkende lui die zeker weten dat de zakenbank verantwoordelijk is voor alle problemen in de wereld.

Toen Huw Pill, mijn favoriete Goldman-econoom, enkele weken geleden een uiterst boeiend rapportje over de Europese economie presenteerde en daar ook wat aanbevelingen aan toevoegde, zag ik tientallen tweets voorbijkomen van mensen die onmiddellijk concludeerden dat Goldman Sachs weer iets nieuws had verzonnen om over de ruggen van hardwerkende Europeanen bakken met geld te verdienen. Ik vermoed dat niemand de moeite had genomen om het verhaal even te lezen.

damrak_nyse_euronext_anpWat was de strekking van Pills stuk? Wel, dat Europa veel harder kan groeien als het zijn financiële structuur eens openbreekt. Pill, die keurig carrière maakte bij de ECB, de Bank of England en Harvard University, stelt in ‘Unlocking Europe’s Economic Potential through Financial Markets’ dat Europa veel te afhankelijk is van de banken en zo snel mogelijk moet opschuiven naar een meer Angelsaksisch systeem waarbij de markt de financiering voor bedrijven verzorgt.

Europese banken veel te groot

Pill maakt heel goed duidelijk waar ‘em de schoen wringt. Waar in Europa de banken goed zijn voor 70% van de externe financiering van ondernemingen en de kapitaalmarkt de overige 30% voor zijn rekening neemt, is dat ik in de VS precies het omgekeerde. Het gevolg is dat de banken hier niet alleen reusachtig zijn – in veel landen (zoals Nederland) zijn de bankactiva vele malen groter dan het bbp – maar ook dat ze met enorme hefbomen werken. Traditioneel hebben ze langjarige relaties met hun klanten en dat zorgt ervoor dat wanbetaling niet zo vaak voorkomt. De banken zetten dan ook weinig kapitaal opzij voor de leningen die ze verstrekken.

De crisis maakte duidelijk dat de hefbomen veel te groot waren en bovenal de eigen beleggingen veel te risicovol. De banken moesten ‘deleveragen’ en daardoor ontstond er een credit crunch. De grote bedrijven die toegang hadden tot de markten, hadden er niet zo’n last van, maar het mkb wel.

Uitwijken

Voor de middelgrote en kleinere bedrijven gingen alle loketten dicht. Het Amerikaanse mkb kon tijdens de bankencrisis die daar kort woedde, gemakkelijk uitwijken naar private equity, venture capitalists of gewoon obligaties uitgeven. Nog een verschil met de Amerikaanse situatie was dat in Europa de helft van alle werknemers werkt in een bedrijf met minder dan vijftig medewerkers; in de VS is dat slechts een kwart.

Sinds een paar maanden gaan de bankloketten gelukkig voorzichtig weer open, maar het houdt nog niet over. Waarom? Omdat de politiek zo geschrokken is van de crisis dat de banken (terecht) overvoerd zijn met extra kapitaalseisen en regelgeving. De banken zouden misschien best graag willen, maar kunnen simpelweg niet de sluizen opengooien.

‘Euroglut’

Terwijl ik dit zo las in het rapport van Pill moest ik onwillekeurig aan de ‘euroglut’ denken, het enorme Europese spaaroverschot waar analisten van Deutsche Bank sinds kort voor waarschuwen. We sparen ons in Europa helemaal de ziekte, maar al dat geld kan nergens naar toe, behalve naar het buitenland. Volgens schattingen van de Duitse instelling is er in de afgelopen maanden zo’n €300 mrd aan kapitaal de regio uitgestroomd. Er zijn simpelweg geen beleggingsmogelijkheden. De marktrentes bewegen naar nul, maar er is niemand die zich meldt om het gratis geld in de reële economie te investeren. Tja, het mkb wil wel, maar die kan slechts bij de bank aankloppen en dat is nou net de enige instelling die niet kan uitlenen.

Dat hier niet onmiddellijk wat aan gedaan wordt, is in mijn ogen onbegrijpelijk. We zijn zo druk bezig met begrotingstekorten, met Griekse politieke spelletjes, bonnetjesaffaires, spaarrentes van minder dan 1%, met jihadisten en wolven in Groningen dat we vergeten dat veel van die problemen snel verdwijnen als de economie weer echt aanslaat en dat dat betrekkelijk eenvoudig te realiseren is.

Europese kapitaalmarkt

We moeten gewoon een diepe en liquide Europese kapitaalmarkt optuigen die complementair is aan de bancaire sector. Nu is Brussel daar wel mee bezig, maar dat gaat op z’n Brussels. Er is een Britse eurocommissaris (Jonathan Hill) die voorstellen mag gaan formuleren, die gaan dan Europa rond en voor er iets op poten is gezet, zijn we tien jaar verder.

Waarom moet het zo lang duren? Omdat er echte structurele hervormingen voor nodig zijn in alle Europese landen. Niet van die simpele zoals de reductie van de hypotheekrenteaftrek in Nederland, maar diep ingrijpende.

Securitiseren

Als een mkb-er in Nederland een lening in de markt wil zetten, dan moet hij voldoen aan allerlei Nederlandse eisen. Omgekeerd wil de koper weten met welke wetgeving het bedrijf te maken heeft: ondernemingsrecht, faillissementswetgeving, ontslagprocedures, pensioenregelingen noem het allemaal maar op. Zo’n Nederlandse lening laat zich onmogelijk bundelen met bijvoorbeeld een Spaanse en een Ierse. Iemand die graag in een bepaalde Europese sector wil beleggen, kan dat dus niet met een securitisatie van mkb-leningen doen.

De Europese landen zullen dus op enorm veel terreinen hun wetgeving moeten harmoniseren en dat grijpt diep in op de autonomie die bijvoorbeeld Den Haag, Berlijn en Lissabon denken te hebben. ‘Oké, we zijn bereid onze begroting van te voren te laten toetsen door Brussel, maar hoe wij omgaan met werklozen en het bankroet van een familiebedrijf bepalen we zelf wel; dank je hartelijk.’ Je hoort het de politici al zeggen. En je begrijpt bovendien dat de opdracht van de Britse eurocommissaris onbegonnen werk is.

Knots uitweg

Maar er is een uitweg, een heerlijk Europese uitweg. Een ‘shortcut’ die ik niet zelf heb verzonnen, maar die ik vorige week van niemand minder dan Klaas Knot hoorde. Samen met collega Leon Willems interviewde ik de bankpresident vooruitlopend op het jaarverslag van DNB. Zoals u vrijdag in het FD heeft kunnen lezen, liet Knot zich van zijn pro-Europese kant zien. Hoewel, hij zei dat de muntunie waarin we zitten niet optimaal is en dat als we er echt van willen profiteren aan risicodeling moeten gaan doen, maar dan alleen als de economieën vergelijkbaar met elkaar zijn en we iets te zeggen krijgen over elkaars beleid.

In die context gaf Knot aan dat we moeten streven naar een kapitaalunie, maar dat zoiets moeilijk is omdat we dan 28 faillissementswetgevingen moeten harmoniseren. ‘Wat het zo lastig maakt is dat ieder land denkt de beste wetgeving te hebben’, zei Knot. Harmonisering gaat ongetwijfeld jaren duren.

Europees raamwerk

Maar in een bijzinnetje gaf hij aan dat je ook gewoon een Europese wetgeving kan bedenken naast de 28 verschillende. Zie hier de oplossing. Als we nu eens het Europees Parlement (ingefluisterd door de ECB) een Europees bedrijfsraamwerk laten optuigen, speciaal voor bedrijven die Europees willen emitteren. Zij onderwerpen zich daarmee aan die Europese regels. Toeleveranciers, beleggers, werknemers weten dat ze met zo’n partij in zee gaan en kunnen dus geen beroep doen op lokale gebruiken. De bedrijven die daar geen zin in hebben en gewoon naar de bank willen blijven gaan, kunnen dat gewoon blijven doen. Zij zullen dan ook gewoon volgens de nationale regels blijven werken.

Kortom, we creëren gewoon nog variant van een Europa van twee snelheden, net zoals Schengen of de eurozone. Er zal ongetwijfeld heel erg door partijen als de SP of PVV worden gegild over het verlies aan soevereiniteit, maar ik denk dat het oplossen van de mismatch tussen mensen met geld en partijen die het goed kunnen gebruiken hier ruimschoots tegenop weegt.

2 gedachten over “Kom op met die kapitaalmarktunie

  1. Pingback: Oké, het is niet sexy, maar schiet nu eens op met die kapitaalmarktunie | Marcel de Boer

  2. Pingback: Oké, het is niet sexy, maar schiet nu eens op met die kapitaalmarktunie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s