De publieke opinie is een grillig beest

Een beetje geduld, svp. De sancties die de VS en Europa tegen Rusland hebben ingesteld zullen uiteindelijk effect sorteren.

Eind februari 1913 vierden de Russen een enorm feest dat vier dagen duurde. Kosten nog moeite werden gespaard om het heuglijke feit te herdenken dat de Romanovs al drie eeuwen de scepter zwaaiden in Rusland. En toen tsaar Nicolaas en zijn vrouw Alexandra vervolgens het land doorreisden, werden ze overal bijzonder enthousiast begroet door het gewone volk. Minder dan vier jaar later werd de tsaar afgezet en een jaar later met zijn hele gezin vermoord.

In zijn recent gepubliceerde notitie ‘Sanctions and Russia’ is het een van de voorbeelden die analist Nicu Popescu van het Instituut voor veiligheidsstudies van de Europese Unie (EUISS) geeft van leiders die muurvast in het zadel lijken te zitten, maar dan ineens van hun voetstuk vallen. De Servische president Slobodan Milosovic is een ander voorbeeld dat hij noemt. En al lezende zie ik dan onmiddellijk ook figuren als Nicolae Ceaușescu, Moammar Khaddafi, Benito Musselini en Jean-Bédel Bokassa aan mijn geestesoog voorbijtrekken.

Steroïden

poetin_vladimir_anpPopescu benadrukt dat de populariteit van politici niet in beton gegoten is. En vooral dat internationale crises kunnen werken als steroïden voor een sportman: ze vergroten de prestatie op de korte termijn, maar ze gaan op de lange duur wel ten koste van de gezondheid.

Dat er bij de laatste peiling voor Vladimir Poetin een ‘approval rating’ uit de bus kwam van 86%, zegt niets over de toekomst. Dat is Popescu’s antwoord op de claim die je zo vaak hoort, namelijk dat de sancties die door de VS en Europa zijn ingesteld tegen Poetins regime alleen maar averechts werken. Iedere Rus zal zich nu wel in het wit, blauw, rood van de Russische vlag wikkelen en zich vierkant achter de Russische president scharen, maar het is volgens Popescu maar helemaal de vraag of ze dat ook blijven doen.

De analist vergelijkt de huidige situatie in Rusland met die in de Sovjet-Unie in het begin van de jaren tachtig. Ook toen – na de inval in Afghanistan en het uitroepen van de noodtoestand in Polen – werden sancties ingesteld. Ook toen werd er ernstig getwijfeld aan de effectiviteit ervan. George Ball, een voormalige staatssecretaris van buitenlandse zaken, schreef toen in de New York Times dat ze slechts ‘marginaal hinderlijk’ waren voor de Sovjets.

Agressieve neigingen

Ball stelde:

“To be sure, the country faces economic troubles, but so does the West, and, though the Soviet Union’s problems are aggravated by an inherently inefficient economic system, there is little reason to think it will not survive for many years.”

Ball geloofde er niets van dat de sancties de wil van de Sovjets zou breken, noch hun vermogen tot agressief handelen.

“That would offend an elementary principle: no government of a great power can ever appear to yield to overt pressures. American sanctions are more likely to strengthen the aggressive tendencies in Soviet policy than to impel the leadership toward greater docility and arms reduction.”

Toch implodeerde de boel uiteindelijk op spectaculaire wijze. De wapenwedloop met het Westen bleek voor de sovjets te kostbaar. De starre planeconomie, die veel te sterk leunde op olie en andere grondstoffen, kon het simpelweg niet meer bijbenen.

Winkelwagentje

De economie van Poetin is misschien wat minder star, maar ze leunt nog altijd volledig op grondstoffen. Andere industrieën komen niet tot ontwikkeling – hoeveel Russisch producten gooit u regelmatig in uw winkelwagentje? – en nu er geen westers kapitaal en kennis meer het land binnenkomt, kan alle hoop opgegeven worden dat dit binnen afzienbare tijd toch gebeurt. De prijs van olie is gehalveerd; de Russen hebben niets om op terug te vallen.

Sterker, zonder kapitaal en kennis kunnen de Russen hun olie- en gasproductie niet eens op peil houden. Dit is het ingebouwde multiplier-effect van het sanctieregiem. We zien de economie al pijnlijk hard ineenzakken. Wat gebeurt er als de Russen straks geen tien, maar nog maar acht of zeven miljoen vaten per dag kunnen produceren?

Popescu:

“The fact is … that the economic effects of the international crisis provoked by the annexation of Crimea and the incursions into the Donbas are radically altering Putin’s contract with the Russian people. The winning formula of Putin’s 15 years in power was based on delivering increased stability and prosperity at the expense of certain freedoms. Now this formula seems to be broken.”

Poetin probeert het contract met zijn volk te herformuleren. Een ‘grote mogendheid ideologie’ moet nu zijn regime legitimeren. De vraag is natuurlijk of zo’n ideologie uiteindelijk even succesvol is als de gestaag stijgende levensstandaard dat was.

Geen alternatief

Als die vraag met nee wordt beantwoord, dan is vervolgens de vraag wat er gebeurt als Poetin het veld ruimt. Vaak wordt er geroepen dat er geen alternatief is, of dat het alternatief nog erger zal zijn dan Poetin, dus nog nationalistischer, anti-westers en agressiever. Maar dat hoeft helemaal niet.

De Russische geschiedenis kent talloze voorbeelden van politici die hun reputatie bouwden op het verwerpen van de nalatenschap van hun voorgangers. Stalin werd niet opgevolgd door Beria, maar door de tamelijk gematigde Chroestjov en hervormer Gorbatsjov volgde partijideoloog Andropov op, de man die de opstanden in Hongarije en Tsjechoslowakije hielp neerslaan.

Kortom, de sancties (of ‘beperkende maatregelen’ in goed Brussels) krijgen Poetin op de knieën. Al wat nodig is, is tijd. En wie denkt dat Europa de eensgezindheid ontbeert om het vol te houden, verwijs ik graag naar mijn vorige blog.

Kijk hier nog even naar een prachtig filmpje over 300 jaar Romanovs:

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s