De volgende recessie is dichterbij dan u denkt

Afgelopen weekend hield president Mario Draghi van de Europese Centrale Bank een gloedvol betoog over het belang van structurele hervormingen. Niet alleen zijn die belangrijk om de potentiële groei in Europa op te krikken, maar ook om de regio schokbestendiger te maken, zo zei hij op het ECB Forum.

Voor een regio die zich na jaren worstelen met ‘credit crunches’, Griekse besmettingen, torenhoge schuldenbergen en Russische agressie eindelijk begint op te richten, klinkt het misschien wat raar. Maar voor de mondiale economie staat het vrijwel vast dat de afstand tot een nieuwe recessie kleiner is dan die tot de vorige. De meeste landen hebben na de pijnlijk diepe inzinking van 2008/2009 nu al zes jaar herstel achter de rug. Dat het lukt om nog eens zes jaar die lijn vast te houden, lijkt me onwaarschijnlijk.

stephen-king-125X125De man met de mooiste naam van het economengilde, Stephen King, de hoofdeconoom van HSBC, denkt er ook zo over. Hij schrijft in het recent gepubliceerde rapport ‘The World Economy’s Titanic Problem’:

‘If history is any guide, we are probably now closer to the next one.’

Munitie

Het probleem is alleen, zo benadrukt hij, dat monetaire en fiscale beleidsmakers na vorige herstelperiodes altijd hun wapendepots wisten aan te vullen. Ze konden de munitie afvuren op het moment dat de nieuwe recessie uitbrak. Op die manier konden ze de de klap verzachten. Dit keer zijn de depots echter volkomen leeg gebleven.

King schrijft bijvoorbeeld dat de Amerikaanse beleidsmakers de rente gemiddeld met 6,2 procentpunt verlaagden in alle recessies sinds 1970. De rentesteun bedroeg minimaal 500 basispunten (bij de neergang tijdens de kredietcrisis). Maar dit vereist wel dat de rente in de opgaande conjunctuur verhoogd wordt.

Rentecyclus

Dit keer is er evenwel totaal geen ruimte gecreëerd. Vrijwel overal in de wereld liggen de leentarieven nabij het nulpunt. Geen centrale bankier heeft het aangedurfd een cyclus van renteverhogingen door te voeren. De ECB probeerde het in 2011, maar moest al snel op zijn schreden terugkeren. De Fed kon na de recessie van begin deze eeuw na 31 maanden van herstel de rente weer verhogen. Sinds er in zomer van 2009 een einde aan de laatste recessie kwam wacht ze al zeventig maanden vergeefs op dat moment.

Zou er nu een nieuwe recessie uitbreken, dan zouden de tarieven zwaar negatief moeten worden. In een wereld waarin al het geld elektronisch is, zou het misschien kunnen, maar zo lang we contant geld hanteren is het uitgesloten. Iedereen haalt natuurlijk onmiddellijk zijn geld van de bank als er jaarlijks een strafheffing van 5% over geheven wordt.

Stimulerend begrotingsbeleid?

Normaal gesproken werkt een herstel ook door in hogere belastinginkomsten voor de overheid. Die kan daarmee de tekorten wegwerken en de staatsschuld terugbrengen. Dat is dit keer niet gelukt. De schulden zijn wereldwijd historisch hoog en dat betekent bij een nieuwe dip dat een stimulerend begrotingsbeleid niet langer mogelijk is. In de woorden van King:

‘De wereldeconomie vaart over de oceaan zonder dat er reddingsvesten beschikbaar zijn als het tot een noodsituatie komt.’

Wat kan er worden gedaan om een nieuwe catastrofale aanvaring met een economische of financiële ijsberg te voorkomen? vraagt King zich af. In het rapport stelt hij een lijstje op en concludeert vervolgens dat vrijwel geen enkele oplossing vruchten zal afwerpen.

De vorige crisis

Allereerst wil hij de risico’s op een nieuwe recessie terugbrengen. Hij stelt hogere kapitaalbuffers voor de banken voor, agressievere stresstests en streng macroprudentieel toezicht. Dit zijn echter allemaal antwoorden op de vorige (financiële) crisis. King benadrukt evenwel dat een crisis veel meer oorzaken kan hebben: exogene schokken (een oliecrisis), inflatoire schokken (denk aan het beleid van Paul Volcker begin jaren tachtig), credit crunches (vroege jaren negentig) of bijvoorbeeld het knappen van een aandelenzeepbel (2000).

‘The danger for policymakers is not so much that they haven’t worked hard to prevent the next crisis but, rather, they cannot easily know in advance what the next crisis might look like.’

Een andere optie is gebruik maken van onconventioneel monetair beleid. Nog meer QE dus. Maar daarmee blaas je wellicht nieuwe financiële zeepbellen. Die bubbels zullen ook weer eens barsten en dat vormt dan al gauw juist de aanleiding voor een nieuwe recessie.

Helikoptergeld

Beter is het om uit te wijken naar ‘helikoptergeld‘, waarbij de overheid begrotingsimpulsen afgeeft die gefinancierd worden door leningen te plaatsen bij de centrale bank. Persoonlijk denk ik dat de ECB hier al voor had moeten kiezen — je jaagt hier gegarandeerd de inflatie en de effectieve vraag mee omhoog, zonder dat je al die verstoring krijgt op de geld- en kapitaalmarkten — maar King is hier toch huiverig voor. Het grote gevaar van monetair financieren is immers dat je het vertrouwen in de centrale bank kunt verspelen. Hyperinflatie (denk aan Weimar en Zimbabwe) ligt dan op de loer.

Voor beleidsmakers blijft daarom alleen maar over dat ze hun best moeten doen om de condities te creëren waarin de wapendepots weer gevuld kunnen worden. De groei moet aangejaagd worden met structurele hervormingen. Zeg maar de Draghi-aanpak. King denkt vooral aan manieren waarop de besparingen kunnen worden gedrukt. Dat kan bijvoorbeeld door de pensioenleeftijd fors te verhogen. Mensen hoeven dan minder geld opzij te leggen voor hun oude dag. In plaats daarvan kunnen ze dat geld consumptief aanwenden. Hierdoor zal de groei toenemen en tegelijkertijd zullen de marktrentes stijgen. De centrale bank kan dan ook de rente weer verhogen.

Een andere strategie is ervoor zorgen dat de traditionele landen met overschotten op hun lopende rekening (lees: Duitsland, Nederland en China) die overschotten terugbrengen. King geeft helaas niet aan hoe ze dat zouden moeten doen.

Hoe gaat het mis?

Voor de ‘liefhebber’ besluit hij zijn stuk met vier aanleidingen van een nieuwe recessie. Komt-ie:

  1. De loonkosten stijgen in VS, maar de productiviteit blijft achter. De winstgevendheid van bedrijven daalt en de beurs klapt ineen. Kortom: een nieuwe aandelenbubbel knapt.
  2. Een serie van faillissementen in de schaduwbanksector, bijvoorbeeld omdat pensioenfondsen en verzekeraars niet meer hun toekomstige verplichtingen kunnen nakomen. Na paniekverkopen klapt het vertrouwen ineen en zakt de effectieve vraag weg.
  3. Een recessie in het buitenland. China krijgt te maken met een harde landing en die straalt uit naar grondstoffenproducenten. De dollar gaat door het dak en de Fed staat machteloos.
  4. In een poging het beleid te normaliseren verhoogt de Fed de rente te snel. Vervolgens blijkt dat het herstel ook na zes jaar nog te kwetsbaar is.

‘And, to make matters worse, these suspects are not mutually exclusive.’

2 gedachten over “De volgende recessie is dichterbij dan u denkt

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s