Zo onhoudbaar is die Italiaanse staatsschuld niet

Italië heeft besloten om zich weinig aan te trekken van de Europese begrotingsregels – en evenmin iets van de Italiaanse. Maar voordat we minister Wopke Hoekstra van Financiën op hoge poten naar Brussel sturen om Italië tot de orde te roepen, is het volgens mij van belang om eerst even tot tien te tellen en de Italiaanse overheidsfinanciën tegen het licht te houden. Daarnaast moeten we ons realiseren dat de huidige Italiaanse regering misschien wel heel graag een boos Brussel tegenover zich heeft.

Italiaanse en Europese vlagAllereerst de overheidsfinanciën. Ja, Italië torst een staatsschuld van 131% van het bbp, ruimschoots het dubbele van wat ‘Maastricht’ toestaat. Die schuld is, zo lees ik altijd, een molensteen voor een snel vergrijzend land als Italië. En bovendien gevaarlijk, omdat er bij een volgende crisis geen begrotingsruimte meer is om de pijn te verzachten.

Stampede
Ik denk dan altijd direct aan Japan, dat een staatsschuld heeft van 250%. Daar zijn het natuurlijk de Japanners zelf die de schuld van de overheid in handen hebben, maar dat is in Italië niet veel anders. Het gros van de schuld zit bij Italiaanse spaarders, gepensioneerden en banken en die rennen niet onmiddellijk en masse naar de uitgang bij tegenwind. Een crisisimpuls van laten we zeggen 10% van het Italiaanse bbp zal geen stampede in gang zetten.

Verder heeft de Banca d’Italia – namens de ECB – een kwart van de schuld opgekocht, waarbij overigens de renteontvangsten keurig gerecycled worden in de Italiaanse schatkist. Weliswaar stopt de centrale bank binnenkort met haar QE-beleid, maar de positie zal nog jaren op peil gehouden worden. Expirerende leningen worden geherinvesteerd. Dat komt er dus op neer dat een kwart van iedere nieuwe lening met een kleine omweg op de balans belandt van de centrale bank, een agentschap van de staat. Dat legt een aardige bodem in de markt.

Goed, de M5S/Lega-regering heeft afgelopen donderdag de intentie uitgesproken om in 2019 een tekort van 2,4% te boeken en ook voor de twee jaren daarna. Dat is nog keurig binnen de 3%-norm van Maastricht – en niet eens de helft van het tekort dat de Verenigde Staten tijdens een hoogconjunctuur menen te moeten boeken. Maar het is duidelijk te veel om het zogeheten structurele (voor de cyclus gecorrigeerde) begrotingstekort op nul te laten uitkomen, zoals de Italiaanse grondwet vereist. Maar de regering wil, zoals het echte populisten betaamt, liever wat cadeautjes aan de burger geven.

Schokeffect
Het effect van de aankondiging zorgde voor een schokeffect op de obligatiemarkt. De tweejarige Italiaanse staatslening deed donderdag 0,763% en staat maandagmiddag op 1,123%. Een stijging van 36 basispunten. De tienjaarsrente is met 30 basispunten gestegen naar 3,186%. Als we deze niveaus vergelijken met de situatie voor de verkiezingen in mei is het duidelijk dat het beeld danig is verslechterd. De tweejarige rente schommelde in de eerste maanden van dit jaar op 0,3% negatief en de tienjarige op 1,9%.

Italië betaalt 8%Die stijging van de marktrentes lijkt misschien heftig, maar is het niet. De gemiddelde rente op alle Italiaanse staatsleningen bedraagt nu 2,8% en de gemiddelde looptijd is 6,8 jaar, zo blijkt uit cijfers van UniCredit. Op de huidige renteniveaus weet Italië nog steeds de totale rentelasten te verlagen, zij het niet meer zo snel als in de afgelopen jaren. Stel nu eens dat de tienjaarsrente terugveert naar de 7% rente die tijdens de donkerste dagen van de Europese schuldencrisis op het koersenbord verscheen, dan kan Rome dat vermoedelijk zonder al te veel problemen enkele jaren volhouden.

Junk-status
Dat gezegd hebbende zal een spike van de rente mensen nerveus maken, met name de business community in Noord-Italië (waar Lega-leider Matteo Salvini zijn machtsbasis heeft). Zeker wanneer kredietbeoordelaars als Moody’s, Fitch en S&P hun ratings voor Italiaanse staatsleningen verlagen richting junk. Dat zou ook consequenties hebben voor het oordeel van bedrijfskredieten. Als het duurder wordt om geld te lenen, dan trekt dat een wissel op de groei en zakt Italië weer terug in de stagnatie waarin het zo lang heeft vertoefd. Maar dat is wat anders dan een oplaaiende schuldencrisis.

UniCredit rekent erop dat de staatsschuld ook met een tekort van 2,4% nog altijd (marginaal) zal afnemen. Maar de 60% die Maastricht voorschrijft zit er natuurlijk echt niet in. Nu denk ik met hoogleraar Coen Teulings dat die 60% een onzinnig percentage is voor een vergrijzend land, maar goed, als we daar met zijn allen in de eurozone voor gaan, is het wel zaak dat we niet te veel uit de pas gaan lopen. Een grote staatsschuld in Italië betekent simpelweg dat de ECB de rente veel lager moet houden dan goed is voor Nederland of Duitsland. Die schuld moet dus naar beneden.

Een buitenlandse vijand
Maar laten we niet in de val trappen dat we nu hard op Italië moeten inhakken. Want daarmee speel je Salvini en Luigi Di Maio, de leider van M5S, alleen maar in de kaart. Niets werkt immers beter voor de nationale eendracht dan een buitenlandse vijand. Als Rome diametraal tegenover Brussel wordt geplaatst, zal de binnenlandse oppositie tegen de regering verschrompelen. Wie gaat dan nog zeggen dat de regering de grondwet schendt met haar begrotingsplannen? Voor je het weet zit Italië gezellig in het ‘illiberale’ kamp met Hongarije en Polen.

Veel beter is het om terughoudend te blijven en te proberen om de plannen van de Italiaanse regering bij te sturen. Let wel, het zijn nog altijd maar voornemens. Tact is geboden, geen Nederlandse botheid. En misschien wel wat hulp van de kredietbeoordelaars. Dreiging van afwaardering maakt ondernemers boos. Als zij Rome tot de orde roepen, komt het waarschijnlijk ook aan.

Italië heeft overigens een werkloosheid van 10% en kan best een impuls gebruiken, maar dan wel een goede. Dus geen ‘hand-outs’ aan arme Italianen, maar beleid om de arbeidsparticipatie te vergroten, bureaucratische rompslomp te verminderen en de bezem door het justitieel apparaat te halen. Geld voor de infrastructuur lijkt me ook niet zo gek. Een sterkere economie leidt tot hogere belastinginkomsten en uiteindelijk tot een lagere staatsschuld.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s