De Arabische wereld kan zichzelf niet voeden. En dat raakt ons allemaal

Advertenties

‘Game of Thrones’ in het Midden-Oosten

Reken maar op miljoenen migranten naar Europa

Lees verder

Rusland en Azië zijn veel bedreigender dan het Midden-Oosten

Jaren hebben we niets van ze gehoord, maar plots zijn ze weer de talk of the town: ‘geopolitieke spanningen’. Als iemand die ooit is afgestudeerd in de politieke geografie begrijpt u dat ik dat ik de ontwikkelingen in Oost-Europa, het Midden-Oosten en zeker ook in Oost- en Zuidoost-Azië handenwrijvend volg.

Het valt me echter op dat iedereen de spanningen graag op een hoop gooit. In Europa heeft het vertrouwen deze zomer een enorme knauw gekregen van de trammelant in Oekraïne, Gaza, Syrië en Irak, klinkt het voortdurend. Omdat het continu herhaald wordt, zal het ongetwijfeld ook zo zijn. Maar dat wil nog niet zeggen dat de verschillende brandhaarden in de wereld even relevant zijn.

Poetin bij zijn kaart

Foto: Reuters

Volgens mij kan het belang van het conflict tussen Rusland en het Westen niet overschat worden, horen we onterecht nauwelijks iets over de spanningen rond de Oost- en Zuid-Chinese Zee, maar worden Gaza en Syrië/Irak enorm overbelicht.

Lees verder

“Turkije moet zo snel mogelijk bij het IMF aankloppen”

Zelden sla ik een ‘Sunday Wrap’ van hem over. Elk weekend gaat Erik Nielsen, hoofdeconoom van UniCredit, zitten in zijn geliefde Caffè Nero in het Londense Chiswick. Daar stelt hij zijn gedachten op papier om die vervolgens naar zijn klanten en mediarelaties te sturen. Werkelijk nooit telt hij teleur. Er is altijd een inzicht dat ik nog niet eerder ergens anders heb gehoord.

Afgelopen zondag besloot de geboren Deen in de huid van de Duitse bondskanselier Angela Merkel te kruipen en een brief te sturen naar de Turkse premier. Recep Tayyip Erdogan komt immers vandaag naar Berlijn en het leek ‘Merkel’ wel een aardig idee om alvast haar bezorgdheid over de ontwikkelingen in Turkije te uiten.

Westerse waarden

In het verleden heeft (West-)Duitsland met zijn Ostpolitik commercieel en cultureel toenadering gezocht met de buurlanden in het oosten, maar nooit heeft het land ook maar een seconde overwogen zijn democratie, zijn onafhankelijke instellingen als de centrale bank, het rechtssysteem of de media, op te geven. En precies dat lijkt Turkije nu te doen. U lijkt enkele ideeën van die in uw buurlanden gewoon zijn over te nemen, zegt ‘Merkel’.

‘We had great hope in you and your government when you came to power just over ten years ago, and we still do. As you know, you are widely seen as the man who would turn Turkey into a model of democracy and prosperity, and be that bridge to the Middle East which might one day encourage a peaceful transition there, just like Germany played a role in encouraging the transition in CEE.’

Nielsen laat Merkel vervolgens zeggen dat ze nog steeds enthousiast is over de onderhandelingen tussen Ankara en Brussel over het EU-lidmaatschap, maar de cynische ondertoon maakt duidelijk dat Nielsen er een hard hoofd in heeft. Dan laat hij haar zeggen dat als Erdogan slim is, en de democratische idealen hoog houdt, hij het land onmiddellijk aan een IMF-programma onderwerpt. Alleen zo kan hij het land redden van een hele pijnlijke economische klap en grote politieke en ideologische onrust.

Onder de radar

Zoals dat zo vaak gaat met crises in opkomende landen blijkt nu plotseling dat er onder de radar van alles mis is gegaan in Turkije. Terwijl Erdogan een prudent economisch beleid voerde – waardoor er veel buitenlands kapitaal het land binnenstroomde om mee te liften op een mooie toekomst – besloot de private sector er een feestje van te bouwen door met goedkoop krediet een consumptie- en investeringshausse te financieren. Iedereen zag het en keek vervolgens de andere kant op.

Al tien jaar lang heeft het land een tekort op de lopende rekening van meer dan 5% en dat is inmiddels onhoudbaar geworden. Internationale belegger realiseren zich dat nu. ‘Merkel’ schrijft dan:

‘Instead of tightening your belt to send a signal of (inevitable) adjustment, like we did in Europe, you started talking about foreign conspiracies and an “interest rate lobby” wanting to hurt Turkish growth, and it now seems as if you have started calling almost every domestic opponent a traitor. Respectfully, I think this is the wrong message to send, domestically and internationally.’

In deze situatie zal Erdogan lastige stappen moeten zetten, net als die andere opkomende landen die nu in de problemen zijn geraakt. De overheidsuitgaven moeten omlaag, de belastingen omhoog en de centrale bank zal de rente moeten verhogen en daarvoor ook de ruimte krijgen. Aangezien dat lastig is, is hulp vragen aan het IMF en de andere westerse partners verstandig.

Structurele hervormingen

Vervolgens kan de premier zich ondertussen op de noodzakelijke structurele hervormingen richten en die komen er volgens Merkel/Nielsen er vooral op neer om de jonge bevolking in te schakelen, waarbij die bovenal geschoold wordt.

Dan komt Nielsen met enkele statistieken die je doen afvragen hoe het land ooit aan kan haken bij het ontwikkelde deel van de wereld.

  • Slechts 20% van de Turken tussen 25 en 64 heeft meer dan enkele jaren aan middelbareschoolonderwijs genoten. Dit is minder dan de helft van het gemiddelde in de Oeso-landen.  Sterker, nog niet eens de helft van de 15 tot 34-jarigen heeft meer dan enkele jaren middelbare school, tegen 80% à 85% in de Oeso.
  • Turkije investeert slechts $2000 in een student, tegen $8000 gemiddeld in de Oeso. Let wel, dit zijn bedragen die gecorrigeerd zijn voor koopkrachtverschillen, dus zijn ze goed vergelijkbaar.
  • Tenslotte blijkt dat slechts 48% van de mensen tussen 15 en 64 participeert in de beroepsbevolking. Dat is het laagste percentage in de Oeso (gemiddeld 65%) en zelfs ruim onder de score van de zwakste van de Bric-landen India.

Hulp

Met dit soort eenvoudige statistieken voor ogen vraag je je af waarom iedereen toch zo enthousiast was over opkomende macht Turkije. Hoe moet dit land ooit de concurrentie aan kunnen met andere groeilanden, laat staan ontwikkelde landen.  ‘Merkel’ is evenwel bereid hulp te bieden als Erdogan zich maar committeert aan de westerse waarden.

‘After all, what’s the alternative? Very possibly months of market tensions, a weaker currency and higher inflation, wasted foreign reserves, and maybe a recession. In the worse case scenario, you could end up having to do what Spain and Ireland did, namely eliminate the entire current account deficit in a very short period of time, which would have to come via import compression leading to a much more serious crisis.’

‘Fragile Five’

Nu is Turkije slechts een van de vijf ‘Fragile Five’. India, Indonesië, Zuid-Afrika en Brazilië hebben zich redelijk vergelijkbaar in de nesten gewerkt met een kredietzeepbel en grote tekorten op hun lopende rekening. Voorlopig concludeer ik dat het vertrouwen van economen in de goede afloop van de onrust rond de opkomende markten tanende.


P.S. Erik Nielsen was voor hij in 2011 bij UniCredit aan de slag ging, jarenlang econoom bij Goldman Sachs. Daarvoor was hij bij het IMF verantwoordelijk voor Oost-Europa en bij de Wereldbank onder meer betrokken bij het Brady Plan, de schuldsanering van Latijns Amerika.

‘Japan begint op Israel te lijken’

Een paar weken geleden heb ik Ian Bremmer geïnterviewd. Een boeiende man, en niet alleen omdat hij van een goed bouwjaar is (1969). In 1998, het jaar dat ik bij het FD aan de slag ging, begon hij met een beginkapitaaltje van $25.000 zijn eigen politieke denktank: de Eurasia Group. Inmiddels heeft hij een toonaangevende consultancyfirma met kantoren in New York, Washington en London vanwaar hij een netwerk van experts in negentig landen aanstuurt.

Is er bij mij toch iets misgegaan, zou je kunnen concluderen. Maar laat ik hier vooral niet freudiaans op de divan gaan liggen, het gaat me om die Bremmer. Vanavond zag ik toevallig een filmpje waarin hij bij de Carnegie Council for Ethics in International Affairs in New York zijn licht laat schijnen over China, Japan en de VS.

Japan en Israël

Volgens Bremmer ontstaat er een nieuwe relatie op het mondiale politieke toneel die heel goed vergelijkbaar is met die tussen Israël, Iran en de VS.

De VS houden veel van Israël, maar ze zijn nog veel meer begaan met de stabiliteit in de regio. En terwijl de VS zich zorgen maken om Iran, maakt Israël zich nog veel meer zorgen om Iran.  Het is precies als in het Verre Oosten: we houden van Japan, maar willen graag de status quo handhaven. De VS vrezen de opkomst van China, maar Japan is daar nog veel banger voor.

In het Midden-Oosten hebben we gezien dat de Israëli’s dan de boel op scherp zetten om er maar voor te zorgen dat de VS niet  vergeten dat ze bestaan. Het ziet er naar uit dat de Japanners nu voor diezelfde tactiek kiezen. Wat doet premier Abe anders bij die tempel met oorlogsmisdadigers?

Bliksemafleider

Het grote gevaar is natuurlijk dat er een negatieve spiraal ontstaat die tot ongelukken leidt, want op zijn beurt is in China een nieuwe leider opgestaan die in eigen land orde op zaken wil stellen. Hij wil bijvoorbeeld de welig tierende corruptie en cultuur van nepotisme aanpakken. Aangezien niemand graag zijn bevoorrechte positie opgeeft, zal Xi heel wat weerstand oproepen. In die situatie is het altijd lekker als er een externe vijand is die kan fungeren als bliksemafleider.

Enfin, kijk even naar het filmpje. Bremmer is erg leuk op dreef. En lees daarna ook nog even het rapport Top Risks 2014, de aanleiding voor mijn interview met de man: